Gea kring Drenthe logo

GEA Kring Drenthe
Secretariaat:
J.F. Otten
Iepenlaan 13
9401 LS Assen
tel: 0592-353229
e-mail: secretaris@gea-drenthe.nl
internet: https://gea-drenthe.nl
facebook: https://www.facebook.com/GEA.Drenthe
foto’s: https://www.flickr.com/photos/gea-drenthe/
Rekeningnr. NL08INGB0003452494

 


Gea Drenthe

Nieuwsbrief  mei 2018

Conneliet uit het Kinzigtal

Conneliet uit het Kinzigtal
Beeldbreedte 2mm

Kringavond 18 mei

We nodigen jullie uit voor een kringavond in het Hunebedcentrum in Borger waar Kees Mak een lezing zal geven over de mineralen van het Kinzigtal

Doordat er op het moment verbouwingen gaande zijn bij het Hunebedcentrum, graag de auto’s  parkeren aan de Bronnegerstraatkant, achter het kenniscentrum.
Dus niet op het normale parkeerterrein van het Hunebedcentrum

Mineralen van het Kinzigtal door Kees Mak

De lezing gaat over het ontstaan van het Zwartewoud, de mineralen van groeves die voor een deel niet meer in gebruik zijn en de groeve Clara die nog wel werkt.
De Mineralen van de volgende vindplaatsen: Gegenbach- Steinach- Hausach- Wolfach met de geschiedenis van de Clara-mijn, de mineralen van Wittichen en beelden van de omgeving.

Ook zal in aandacht besteden aan de natuur en omgeving.

Groeve Clara

De groeve Clara ligt bij Oberwolfach in het Zwarte Woud. In de groeve worden bariet en fluoriet gewonnen. Het gewonnen materiaal wordt dagelijks naar de fabriek vervoerd en daar gestort.
De zo ontstane storthopen zijn tegen een vergoeding toegankelijk voor de mineralenliefhebbers.

De groeve is naast de prachtige bariet en fluoriet ook bekend om de vele mineralen die er te vinden zijn.

 

Locatie kringavond

Let op: vanaf februari 2018 is onze kringavondlocatie gewijzigd.

  • De kringavonden worden gehouden in de kantine van het Kenniscentrum van het Hunedbedcentrum
    Bronnegerstraat 12, Borger
  • Zaal open vanaf 19:30

 

Zie voor de locatie: https://gea-drenthe.nl/wie-zijn-we/locatie


 

programma

Agenda rest van het jaar

Datum Activiteit
10 mei 2018 Hemelvaart excursie naar Sachsen-Anhalt
18 mei 2018 Kringavond met lezing door Kees Mak – Mineralen van het Kinzigtal in Baden-Wurtemberg
Locatie: Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger
5 augustus 2018 Oertijdmarkt Borger
5 augustus 2018 tijd: 11:00 – 17:00
Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, 9531 TG in Borger
14 september 2018 Gea kringavond
19 oktober 2018 Gea kringavond
16 november 2018 Gea kringavond
14 december 2018 Gea kringavond
18 januari 2019 Gea jaarvergadering
15 februari 2019 Gea kringavond
15 maart 2019 Gea kringavond
19 april 2019 Gea kringavond
17 mei 2019 Gea kringavond

Zie voor de meest up-to-date agenda: https://gea-drenthe.nl/agenda

 


Gea excursie Hohenlimburg

Gea excursie Hohenlimburg

Verslag van de excursie naar Hohenlimburg

16 april 2018

 

Het was een mooie zonnige dag. We konden iets later naar binnen aangezien de auto met onze excursieleider erin verkeerd was gereden op de Duitse snelwegen.

Maar dat kon de pret niet drukken. Frau Antje, onze Duitse begeleidster, stond met haar hulp al op ons te wachten.

Nadat de nodige handtekeningen waren gezet konden we met de auto’s door de slagboom naar boven in de groeve rijden.

We vonden er zowel mooie calcieten als bijzondere fossielen. Iedereen ging weer met de nodige stenen naar huis. De jaarlijkse excursie naar Hohenlimburg is altijd weer een feest. Op naar volgend jaar…

Harrie Wolters

 

Fotoalbum excursie Hohenlimburg 16 april 2018

Klik op de foto’s om ze te vergroten of ga rechtstreeks naar Flickr Fotoalbum Hohenlimburg 16 april 2018

Gea Kids ruil- en doe-middag, 22 april 2018

Gea Kids ruil- en doe-middag, 22 april 2018

Gea kids ruil- en doe-middag, 22 april 2018

Omdat in maart onze zoekdag naar de Piesberg door de barre weersomstandigheden niet door kon gaan hebben we een alternatief bedacht en een determineer, ruil en doe-middag georganiseerd.
Het was een beetje kort dag en daarom kwamen er minder kinderen opdagen om dat er andere activiteiten waren gepland.
Maar dat mocht de pret niet drukken, er kwamen 15 kinderen en de activiteiten waren aantrekkelijk.

Ron Teunissen kwam met zijn “donkere kamer” om ons fluorescerende stenen te laten zien en ons uit te leggen hoe zulk licht tot stand komt. Ook kregen alle kinderen een zakje mee met fluorescerende steentjes.
Annie Rocks kwam de kinderen vertellen over de fossieltjes die ze gevonden heeft in de keileem uit Drenthe, Ook kregen ze allemaal een stukje steen uit het Carboon met bladfossielen. Erik van IJsseldijk had haaientanden bij zich en ook daarvan mochten ze naar een paar meenemen.
Marinus Boerrigter was er met zijn zandtentoonstelling en ook hij had voor de kinderen gipsrozetjes meegenomen en ook deze bleken “toverstenen” te zijn. Bij Ron werd het bewijs geleverd.
Zelfs een van de kinderen, Emma, had weggeefsteentjes bij zich.
Koos had zijn microscoop met camera en laptop meegenomen en de kinderen vergaapten zich aan de mineraaltjes die je met het blote oog bijna niet kon zien. ook konden de kinderen hun meegebrachte stenen door de microscoop bekijken.
Kleurplaten lagen klaar en waren erg in trek, je kon determineren met de “krasproef”of met zoutzuur bepalen of je steen van kwarts of calciet was.
Polijsten was erg in, met een beetje polijstpoeder en water een gezaagde en licht gepolijste steen op een glasplaat de steen nog mooier maken. En dan mee naar huis nemen, wauw. Het lukte allemaal erg goed.
Ook was er een tafel met boeken over dinosaurussen en daar kon je je kennis mee vergroten over deze tot de verbeelding sprekende dieren.

En aan het einde het grote uitzoeken. Kisten met fossielen en mineralen stonden er klaar en ze mochten naar hartenlust uitzoeken. Sommige kinderen konden het bijna niet meer dragen en de stralende gezichten zeiden ons genoeg.
De kinderen hebben buiten nog naar jaspis gezocht en een van de kinderen haalde er een steen uit met fantastische fossielen (bofkont).
Het was warm maar o zo gezellig. We verheugen ons er al weer op november, fossielen zal dan het onderwerp zijn. En natuurlijk gaan we de zoekdag in oktober weer organiseren.

Koos Tap

 

Fotoalbum Gea Kids ruil- en doe-middag

Klik op de foto’s om ze te vergroten of ga rechtstreeks naar Flickr Fotoalbum Gea Kids ruil- en doemiddag

Stenen zoeken in Noord- en Midden-Nederland. Determinatiegids noordelijke zwerfstenen

Stenen zoeken in Noord- en Midden-Nederland.
Determinatiegids noordelijke zwerfstenen

Stenen zoeken in Midden- en Noord-Nederland

Het is jullie wellicht bekend dat Marja Braaksma en ik (Harry Huisman)  enige tijd geleden het plan hebben opgevat om over alle zwerfsteengroepen die in Nederland voorkomen foto determinatiegidsjes uit te geven. Om de kosten laag te houden doen we dit in eigen beheer.

Over door Rijn en Maas in ons land afgezette steensoorten zijn inmiddels twee deeltjes verschenen. Het betreft dus Zuidelijke grindstenen. Dat deze stenen inmiddels allang niet meer tot midden- en Zuid-Nederland beperkt zijn, is duidelijk. Deze grindstenen kom je overal tegen, zelfs in archeologische opgravingen in de Onlanden bij Roderwolde.

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen

Afgelopen vrijdag is deel 3 over Noordelijke zwerfstenen verschenen. Omdat de variatie aan steensoorten uit Scandinavië vele malen groter is dan de zuidelijke en ook kleuren en structuren nogal verschillen, keken we met spanning uit naar de kwaliteit van de afbeeldingen. De drukker heeft zijn best gedaan. We zijn meer dan tevreden.  Het is altijd afwachten hoe het uitpakt. Beeldschermafbeeldingen zien er anders uit dan op papier.

Het boekje telt meer dan honderd pagina’s waarin enige honderden zwerfsteensoorten zijn afgebeeld, vergezeld van beschrijvingen. We hebben met opzet de moeilijkheidsgraad binnen de perken gehouden. De gids is dan ook geschikt voor jong en oud met of zonder kennis van geologie en stenen. De foto’s laten stenen zien die iedereen kan vinden, dus niet gezaagd en gepolijst en ook niet doorgeslagen. De kans is groot dat een zelf gevonden zwerfsteen met behulp van dit boekje herkend kan worden. De beschreven zwerfsteensoorten zijn overzichtelijk in aparte hoofdstukken geplaatst.

De beschrijvingen van de zwerfstenen worden voorafgegaan door een inleidend gedeelte met hoofdstukken over hoe de stenen hier zijn gekomen, hoe ze te herkennen zijn, welke bestanddelen zitten er in en hoe je stenen kunt herkennen. Verder worden suggesties gegeven waar te zoeken. Belangrijk is ook een apart hoofdstuk over ijstijdsporen op zwerfstenen, alles ruimschoots voorzien van foto’s. Tekst en foto’s zijn afgedrukt op extra zwaar papier, dat tegen een stootje kan. Het boekje kan zonder bezwaar mee naar buiten worden genomen. Wel zo makkelijk bij het zoeken en vergelijken.

De publieksprijs van het boekje is bewust erg laag gehouden, ook al omdat we een drukker gevonden hebben die lager was met zijn prijs.  Het boekje kost 15,= euro, inclusief verzendkosten.

Ik voeg een  screenshot bij van een aantal pagina’s om een indruk te geven van de inhoud.

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 1

Wilt U het boekje bestellen, stuur dan een mailtje aan m.braaksma07@gmail.com.

Met vriendelijke groet

Harry Huisman


Logo NGV

NGV cursussen in Zwolle ook voor Gea-donateurs

In het kader van de samenwerking tussen NGV en GEA staan cursussen die de NGV organiseert ook open voor donateurs van Stichting GEA onder de zelfde condities als voor NGV leden geldt.

CURSUS AGENDA:

Geschiedenis van de Archeologie, Prehistorie en Geologie

30 juni en 7 juli: waar: SIO-Zwolle: docent: dr. Tom Reijers.
Klik hier voor informatie en aanmelding

Landschappen voor Reizigers

14, 21 en 28 juli en 4 en 11 augustus;
waar: SIO-Zwolle; docent: dr. Tom Reijers
Klik hier voor informatie en aanmelding

Introductie in de Geologie

22 en 29 september, 13, 20 en 27 oktober
en 3 november; waar: SIO-Zwolle: docent: dr. Tom Reijers.
Klik hier voor informatie en aanmelding

Mineralen determineren

10 en 17 november en 1 en 8 december;
waar: SIO-Zwolle; docent: drs. Maaike van Tooren
Klik hier voor informatie en aanmelding

Voor alle cursussen geldt:
Bij onvoldoende belangstelling gaat de cursus niet door en volgt restitutie van het inschrijfgeld.
(Het inschrijfgeld voor een cursus is inclusief een syllabus).


Geo reizen

Geo reizen organiseert  groepsreizen met een geowetenschappelijk karakter.

Zij hebben een uitgebreid programma dat te vinden is op hun website https://www.georeizen.nl/

Het gaat zowel om verre reizen, en uitstapjes in de buurt.

NB Geo reizen is een commerciële instelling en heeft geen relatie met de Gea. Wij geven deze informatie door omdat het voor onze leden interessant kan zijn.

Zuid Afrika – Archaïsch leven, een mega-intrusie en een mega-impact

16 augustus – 28 augustus 2018

De Zuid-Afrika reis van 16-28 augustus gaat zeker door. Hoewel u zich daar ook nog voor kunt opgeven. Geologisch het neusje van de zalm met 3 geologische hoogtepunten: de Barberton geotrail, het Bushveld intrusieve complex en de resten van de grootste inslagkrater ter wereld, de Vredefort krater. Kruger National Park voor wildlife én geologie&landschap en de Drakensbergen met God’s Window en de Blyde Rivier Canyon slaan we natuurlijk niet over.

Nieuw: Rügen en Bornholm

6 september-15 september 2018

Nieuw op de site is de reis naar de  eilanden Rügen en Bornholm in de Oostzee van 6-15 september met fossielen van Cambrium tot en met Krijt en de beroemde Bornholmse granieten. Afhankelijk van het aantal deelnemers maken we hier een carpoolreis of een reis met huurbusjes van. We hebben op Bornholm een nieuwe verblijfplaats aan de grillige noordkust in Gudjhelm.

Prehistorie, Archeologie, Geschiedenis en Geologie van de Noord Spaanse Cantabrische kust

12 september – 19 september 2018

Ook in september (12-19) kunt u met de Archeologische-geologische reis van Tom Reijers mee naar Noord-Spanje, een uitbreiding en verdieping van een eerdere Georeis. De Picos de Europa krijgen we nu hopelijk wel te zien, de stuwmeren waren bijna opgedroogd maar zijn nu weer vol. Gelukkig.

Dagtochten in Nederland

Dagtochten in Nederland: geologische stadswandeling door de Utrechtse binnenstad op 8 april (afgerond) en 7 oktober met aandacht voor een breed scala aan natuursteen en de wandeling over de Utrechtse Heuvelrug (22 april en 9 september), een verrassend hoog fenomeen in een laag land én we gaan het West Nederlandse Bekken (17 juni) verkennen van het strand van Kijkduin tot in de Alblasserwaard.

Meer lezen


Schatkamer (Al-Khazneh), Petra

De kleurrijke zandsteen van Petra, Jordanië

Petra is verkozen tot één van de 7 nieuwe wereldwonderen, een lijstje waar ook de Taj Mahal, het Colloseum, Machu Picchu op staan.

Petra is zo belangrijk dat het op zichzelf al de hele toeristische industrie in Jordanië aan de gang kan houden, en dat is terecht.

Het Klooster (Al-Deir) hoog in de bergen van Petra, Jordanië

Het Klooster (Al-Deir) hoog in de bergen van Petra, Jordanië

De antieke Nabateese stad was eeuwenlang vergeten, alleen bekend bij de bedoeïenen die er woonden, totdat de Zwitserse ontdekkingsreiziger Burckhardt het toevallig ontdekte in 1812.
Wat er nu nog rest is een uitgebreide necropolis die nog veel van zijn sfeer heeft behouden dankzij zijn ontoegankelijke locatie in een kaal landschap tussen prachtige bergen.

Petra kan bereikt worden via de Siq, een lange nauwe kloof, ooit een heilige weg, diep in de schaduw van de klifwanden. Aan het eind van de Siq zie je plotseling het door de zon belichte schathuis, erg indrukwekkend.

Blik op de Schatkamer (Al-Khazneh) vanuit de Siq, Petra, Jordanië

Blik op de Schatkamer (Al-Khazneh) vanuit de Siq, Petra, Jordanië

Geschiedenis

Petra wordt sinds de prehistorie bewoond. Deze karavaanstad van de Nabateeërs ligt tussen de Rode Zee en de Dode Zee en was een belangrijk kruispunt tussen Arabië, Egypte en Syrië-Fenicië.

De Nabateeërs waren een nomadische stam die in de 6e eeuw v.Chr. in het gebied kwamen wonen. Het waren goed georganiseerde handelaren die de karavaanroutes door westelijk Arabië beheersten. De hiermee verkregen rijkdom werd geïnvesteerd in de stad Petra.

Petra is half gebouwd, half uitgehouwen uit de rotsen en wordt omringd door bergen vol passages en kloven. Het is een van ’s werelds beroemdste archeologische vindplaatsen. In het landschap met overheersend rode zandsteen, zijn de oude oosterse tradities samengesmolten met de Hellenistische architectuur. Petra is van uitzonderlijke waarde vanwege de enorme hoeveelheid graf- en tempelarchitectuur, religieuze plaatsen en de restanten van kanalen, tunnels en omleidingsdammen.

Op het hoogtepunt, rond het jaar nul woonden er 30.000 mensen in Petra. De Nabateeërs ontwikkelden een eigen schrift dat een directe voorloper is van het hedendaagse Arabisch.

Straat van facades, Petra, Jordanië

Afgesleten, gebande en gekleurde zandsteen in de straat van facades, Petra, Jordanië

Rond het jaar 100 verschoven de handelsroutes waardoor de welvaart in Petra afnam. Als een gevolg hiervan konden de Romeinen de macht overnemen. De Romeinen voegden hun eigen architectuur toe aan Petra
Grote aardbevingen in 363 en 551 verwoesten grote delen van de stad, alleen de in de kliffen uitgehakte tombes, tempels en feestzalen waren stevig genoeg om overeind te blijven.
Na deze aardbevingen verdween Petra in de vergetelheid

Kleurrijke zandsteen

Petra beslaat een uitgebreid gebied waar veel te zien is, met veel lange trappen naar hooggelegen offerplaatsen. We hebben in de 2 ½ dag dat we hier waren 73km gelopen waarbij we op en neer meer dan 2000 hoogtemeters hebben gemaakt.

De kleurrijke Al-Habis berg in Petra, Jordanië

Op de kleurrijke Al-Habis berg in Petra, Jordanië

Als je door Petra loopt om al die monumenten te bekijken, dan krijg je als geologisch geïnteresseerde ook steeds meer oog voor het prachtige landschap met kale honinggele, paars-bruine en roze zandstenen bergen en kliffen, door erosie mooi afgeronde rotsen maar ook wanden die gemaakt lijken in een chocolade-fontein.

Blauwe, gele en witte zandsteen in de overblijfselen van een tombe. Al-Habis berg, Petra, Jordanië

Blauwgrijze, gele, bruin-rode en witte zandsteen in de overblijfselen van een tombe. Al-Habis berg, Petra, Jordanië

Nog fraaier zijn de felgekleurde zandstenen die op veel plekken, vaak dwars door tombes en tempels heen tevoorschijn komen. Wit, rood, blauw, geel, grijs; ritmisch afwisselend in banden, wild in golven en in draaikolken. In close-up bekeken vormen ze prachtige abstracte schilderijen. We waren al snel op jacht naar steeds weer nieuwe vormen en kleuren.

Geologie

Petra is uitgehouwen in twee geologische zandsteen formaties: de Umm Ishrin-formatie waarin de meeste monumenten zijn uitgehakt en de Disi-formatie met een gering aantal monumenten.

Obelisk tombe en Bal al-Siq triclinium, één van de weinige monumenten die uitgehakt zijn uit het zandsteen van de Disi formatie

Obelisk tombe en Bal al-Siq triclinium, één van de weinige monumenten die uitgehakt zijn uit het zandsteen van de Disi formatie

De hele Umm Ishrin formatie bestaat uit massieve, veelkleurige (geel, grijs, rood, bruin en mauve-rood) fijn- tot middel-grofkorrelige, cross-bedded zandsteen. De dikte van de formatie is 300-350 m. De leeftijd is Late Cambrium (500 miljoen jaar oud). De zanden zijn afgezet door vlechtende rivier systemen.

Gele, witte en rode zandsteen van de Umm Ishrin formatie. Al-Habis berg, Petra

Gele, witte en rode zandsteen van de Umm Ishrin formatie. Al-Habis berg, Petra

De Umm Ishrin-formatie bestaat uit kwartszandsteen die grotendeels door ijzeroxiden aan elkaar gecementeerd is.
De formatie is echter niet erg goed gecementeerd. Het is relatief vrij gemakkelijk te bewerken, maar stevig genoeg om voldoende stabiliteit te hebben. Dit is mogelijk een van de redenen waarom de Nabateeërs de Umm Ishrin-formatie hebben gekozen als een nederzettingenlocatie.

Spectaculaire kleurrijke zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

Spectaculaire kleurrijke zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

De verschillende kleuren

De verschillende kleuren van het zandsteen worden veroorzaakt door de samenstelling van het cement, de kwartskorrels zijn vrijwel kleurloos

  • Lichtbruin-geel door een mengsel van het heldere kwarts met de donker gele veldspaat.
  • Geel door zwavel
  • Roze tot donker roodachtige tinten (terra tinten) door ijzeroxide.
  • Blauw, donkerpaars en grijs door mangaan.
  • Wit zandsteen heeft een gebrek aan cement, de zandsteen is meestal broos
Kleurrijk zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

Kleurrijk zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

Het is belangrijk je te realiseren dat de kleuren ontstaan zijn na het afzetten van het zand, door neerslag van mineralen die door grondwater zijn aangevoerd.

Dit in tegenstelling tot de cross-bedding (kriskras-gelaagdheid) structuren die ontstaan tijdens de afzetting en die aangeven in welke richting het rivierwater stroomde dat het zand af heeft gezet.
De kleuren kunnen dus dwars door de afzettingsstructuren heen lopen.

Kleurrijk zandsteen van de berg Al Habis, Petra

Kleurrijk zandsteen van de berg Al Habis, Petra

Liesegang banden

De ritmische patronen en ringen die we veel in de Umm Ishrin formatie tegenkomen, ook bijvoorbeeld in de Wadi Rum en in de Wadi Mujib, maar die vooral in Petra spectaculaire vormen aannemen worden Liesgang banden of ringen genoemd.

Liesegang ringen in Umm Ishrin zandsteen, Petra

Liesegang ringen in Umm Ishrin zandsteen, Petra

Het precieze mechanisme waardoor Liesegang ringen  gevormd worden is niet volledig bekend en wordt nog steeds onderzocht.
Er is echter een neerslagproces waarvan wordt gedacht dat het de katalysator is voor de vorming van de Liesegang-ring,
de Ostwald-Liesegang oververzadiging-nucleatie-uitputting cyclus.

Dit proces vormt een zich ritmisch herhalende reeks banden in het zandsteen om-en-om verrijkt of juist verarmd met kleur gevende mineralen.

Detailopnamen

Als je de bontgekleurde zandsteen in detail bekijkt dan lijken het wel abstracte kunstwerkjes.

Rood met wit Umm Ishrin zandsteen met breuklijnen die zijn ontstaan nadat de kleuren zich gevormd hebben

Rood met wit Umm Ishrin zandsteen met breuklijnen die zijn ontstaan nadat de kleuren zich gevormd hebben

Magenta en witte streping in de Umm Ishrin zandsteen in Petra

Magenta en witte streping in de Umm Ishrin zandsteen in Petra

Bont gestreept Umm Ishrin zandsteen in Petra. Detail opnames van deze patronen lijken wel abstracte kunst

Bont gestreept Umm Ishrin zandsteen in Petra. Detail opnames van deze patronen lijken wel abstracte kunst

Terra tinten in de Umm Ishrin zandsteen die je passeert als je de lange trappen naar het Klooster beklimt.

Terra tinten in de Umm Ishrin zandsteen die je passeert als je de lange trappen naar het Klooster beklimt.

Kleurrijk zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat

Kleurrijke patronen in de Umm Ishrin zandsteen, detail

Kleurrijke patronen in de Umm Ishrin zandsteen, detail

Jacob Otten