GEA Kring Drenthe
Secretariaat:
J.F. Otten
Iepenlaan 13
9401 LS Assen
tel: 0592-353229
e-mail: secretaris@gea-drenthe.nl
internet: http://gea-drenthe.nl
facebook: https://www.facebook.com/GEA.Drenthe
flickr: https://www.flickr.com/photos/gea-drenthe/
Rekeningnr. NL08INGB0003452494

Nieuwsbrief Maart 2017

Kringavond 17 maart 2017

Lezing Minerals Foundation: zelf mineralen zoeken
Kristian Egberts

Zelf mineralen zoeken

Op de kringavond  zal Kristian Egberts van Mineral Foundations vertellen over wie ze zijn als stichting, wat hun doel is en hoe zij precies het zelf zoeken naar mineralen interpreteren en uitvoeren.

Dit doen ze in combinatie met enkele reisverslagen en ervaringen (bijvoorbeeld Zwitserland of Spanje), en hoe men die precies kan maken, vinden en gebruiken op het Forum. Het is een avondvullende lezing, waar we o.a. foto’s en films gebruiken en het publiek willen enthousiasmeren over het zelf zoeken naar mineralen.

  • Kringavond op 17 maart 2017
  • De zaal  is open vanaf 19:30, de kringavond begint om 20:00
  • De kringavonden worden gehouden in de kantine van het AOC Terra-college aan de Noordbargerstraat 75 in Emmen.
Minerals Foundation, field map en forum

Minerals Foundation, field map en forum

Minerals Foundation

Het Minerals Foundation-team heeft een methode ontwikkeld om via internet de precieze plekjes te weten te komen waar je mineralen kunt aantreffen. Deze methode is voor iedereen toegankelijk. Als je lid bent van GEA kun je zelfs ook nog gratis beschikken over heel veel extra weetjes. Na de pauze vertellen ze over enkele vindplaatsen die ze met behulp van de methode hebben bezocht. Ze laten foto’s van de omgeving, de geologie en van de vondsten zien.

Stichting Minerals Foundation heeft als doel het verzamelen, delen en ter beschikking stellen van informatie die gerelateerd is aan mineralogie. Door middel van het aanbieden van een database van mineralen-vindplaatsen, de Field-maps, maakt zij het zoeken van mineralen voor jong en oud toegankelijker. De Field-maps bevatten alle relevante gegevens die bij een mineralen vindplaats horen, zoals coördinaten, routebeschrijving, geologie en mineralogie.

Zoals jullie allemaal sinds vorig jaar weten, heeft de stichting, Minerals Foundation, een samenwerking met stichting GEA en dus ook indirect met alle GEA Kringen. Dit betekent dat alle GEA donateurs sinds medio zomer 2015 gratis een Gold lidmaatschap bij ons hebben mogen activeren.

Minerals Foundation is erg actief  op digitaal gebied met onder andere deze Homepage, het Forum, de vindplaatsendatabase met Field-maps, Social Media (Facebook, Instagram, YouTube) en nieuwsbrieven?

Geakids 19 maart 2017

Hallo Geakids,

Op zondagmiddag 19 maart is er al weer een middag voor jullie.
Het onderwerp zal deze keer zand zijn.
Misschien denk je zand? Dat zit toch in de zandbak of zie je aan het strand, maar over zand kun je hele leuke dingen vertellen. Jullie hebben in oktober al grondboringen gedaan en gezien dat de kleuren al verschillen, maar er is nog veel meer te zien en te voelen aan zand. Soms is zand allemaal hele kleine edelstenen of hele kleine stukjes schelp. Eigenlijk kunnen we niet eens zonder zand. Koos gaat jullie daar alles over vertellen. We hebben weer leuke doe-dingen georganiseerd, dus laat je verrassen.

We beginnen om 13.30 uur.
Zoals altijd zijn Opa’s en Oma’s, Papa’s en Mama’s weer van harte welkom. Zoals altijd is deze middag gratis. We vinden het wel prettig als je je even opgeeft zodat we weten hoeveel kinderen er komen i.v.m. de doe-dingen.

We verheugen ons er al op, jullie ook?
Tot dan, Koos en Jannette Tap.

UV lampje gezamenlijk kopen

Koos Tap gaat UV lampjes bestellen uit China. Bij een gezamenlijke bestelling is dit goedkoper.

Leden zijn die ook zo’n lampje willen hebben kunnen ze zich aansluiten bij Koos.
De kostprijs zal naar verwachting minder dan €5 zijn.

Wil je zo’n lampje meldt dit dan via h-tap@home.nl

http://gea-drenthe.nl/wp/wp-content/uploads/2017/02/Hot-Selling-UV-Ultra-Violet-21-LED-395nm-Zaklamp-Mini-Blacklight-Aluminium-Zaklamp-Lamp.jpg_640x640.jpg

Kort berichten:

  • UV lampjes
    Koos Tap meldt dat de bestelde UV lampjes nu in Rotterdam liggen. Ze kunnen dus binnenkort verdeeld worden
  • Oertijdmarkt Borger
    Het duurt nog wel even tot de oertijdmarkt, maar Koos Tap vraagt toch nu al iedereen om mooi materiaal (mineralen en fossielen e.d.) aan te leveren voor deze markt.
  • Donatie Gea Drenthe 2017
    Als u nog niet betaald heeft graag het bedrag van  €48  zo spoedig mogelijk over te maken op:
    IBAN nummer: NL08 INGB 0003 4524 94. T.N.V.  Penn Kring Drenthe van Stg GEA
    Meer informatie op: http://gea-drenthe.nl/donatie-gea-drenthe-2017.html

Programma voor 2016

  • 17 maart – Kringavond, Kristian Egberts van Minerals Foundation over zelf mineralen zoeken
  • 2 april – Excursie naar Hohenlimburg
  • 21 april – Kringavond, Koos Tap over de geologie van de Harz
  • 29 april – Excursie naar groeve Beckum
  • 19 mei – Kringavond
  • 25-28 mei – Hemelvaartexcursie naar de Harz
  • 6 augustus – Oertijdmarkt in Borger

Stafdag Gea en contactdag NGV 8 april 2017

Ook dit jaar wordt de landelijke stafdag GEA gecombineerd met de landelijke contactdag en algemene ledenvergadering van de Nederlandse Geologische Vereniging (NGV).

Deze zal worden gehouden op zaterdag 8 april 2017 in het Koningsbergergebouw van de Universiteit Utrecht, Budapestlaan 4b, Uithof-Utrecht.

Aanmelden voor deze dag is alleen mogelijk via de website van de NGV. Voor de leden van NGV en de donateurs van GEA is de toegang gratis. Niet leden of donateurs zijn welkom bij de lezingen en betalen €5. De toegang is inclusief koffie/thee tijdens alle pauzes, maar u moet wel uw eigen boterhammetje voor tussen de middag meenemen. Er is geen lunch te koop op locatie.

Bereikbaarheid

Koningsberger gebouw: Universiteit Utrecht, Budapestlaan 4b. Het Koningsberger gebouw is naast het oude geologische instituut.

Per auto: A28, afslag De Uithof. Borden Budapestlaan/Princetonplein volgen. Bij de gebouwen zijn voldoende parkeerplaatsen, op zaterdag mag u ook parkeren op de voor medewerkers gereserveerde parkeerpleinen (b.v. Princetonplein).
Openbaar vervoer: stadsbus lijn 28 vertrekt Bushalte Utrecht CS Centrumzijde, zaterdags elke 20 minuten naar de Uithof (reistijd ca. 20 minuten). Uitstappen halte “Botanische tuinen”.

Programma

10.00 – 11.00 Registratie koffie/thee, geologische boekenmarkt
11.00 – 11.45 De nieuwste bevindingen m.b.t. de mineralen van Laurion (Griekenland) – Piet van Kalmthout
11.45 – 12.30 De Nederlandse ondergrond in beeld – Jan Stafleu (Geologische Dienst Nederland TNO)
12.30 – 13.30 Lunch (neem uw eigen lunchpakket mee) koffie/thee inbegrepen, geologische boekenmarkt
13.30 – 14.15 Nieuwe geologische technieken toegepast in de Markerwadden – Cees Laban/Simon Troelstra
14.15 – 15.00 Expeditie Triceratops – Sander van der Deure en Anne Schulp (Naturalis)
15.00 – 15.30 Koffie/theepauze
15.30 – 17.00 Stafdag GEA in zaal Cosmos
15.30 – 17.00 NGV ALV in zaal Atlas

Zie voor een samenvatting van de lezingen onze website: http://gea-drenthe.nl/stafdag-gea-8-april.html

Zwerfstenen

Stenen die zwerven, die bestaan niet. Als iets roerloos op de grond ligt dan is het wel een steen of een stuk rots. Zwerfkeien zijn van steen dus….. hoezo zwerven?

De bodem van Nederland is rijk aan zwerfstenen. Veel stenen in onze bodem hebben honderdduizenden jaren geleden duizenden jaren lang gezworven. Hoe? In het midden en zuiden van ons land zijn dat vooral zwerfstenen, die door Maas en Rijn uit Frankrijk, België en Duitsland zijn aangevoerd. De meest opvallende zwerfkeien vind je echter in Noord-Nederland. In de ijstijd zijn die door gletsjers uit het verre Scandinavië aangevoerd.

Groot zwerfblok van porfierisch graniet, Emmerschans

Groot zwerfblok van porfierisch graniet, Emmerschans

Dat onze bodem zwerfstenen bevat weten we nog maar zo’n 140 jaar. Pas aan het eind van de 19e eeuw werd duidelijk dat er in het verleden perioden waren, waarbij vanuit Scandinavië telkens een enorme massa gletsjerijs door de Oostzee naar het zuiden opschoof en geleidelijk steeds meer van het omringende gebied bedekte. We spreken dan eigenlijk niet meer over gletsjers, maar van landijs; landijs is een ijsdek dat grote delen van het landoppervlak bedekt. Vergelijk het maar met de ijskap op Antarctica en Groenland.

IJsrand landijs Saalien

In de voorlaatste Saale-ijstijd bereikte het Scandinavische landijs zo’n 150.000 jaar geleden Noordoost-Groningen.

Landijsbedekking Saalien

Tijdens het maximum van de ijsbedekking was Noord-Nederland bedolven onder een laag ijs van ongeveer 1000 meter dikte.

Het Scandinavische landijs heeft zeker twee maal grote delen van ons land bedekt. De eerste maal reikte het ijs tot aan de Overijselse Vecht, de tweede maal, zo’n 150.000 jaar terug, lag de grens halverwege Nederland. De zuidrand van dat landijs wordt momenteel aangegeven door onze mooiste natuurgebieden, zoals de Utrechtse heuvelrug, de zuidelijke Veluwezoom en het Montferland bij Nijmegen.

Pierik fase 3 maximale ijsuitbreiding Saalien

De noordelijke helft van Nederland was in de Saale-ijstijd 10.000 tot 20.000 jaar met ijs bedekt. De uiterste zuidgrens van het ijs reikte tot de lijn Leiden – Nijmegen.

Voordat men op het idee kwam dat de zwerfkeien door landijs waren vervoerd, dacht men aan transport door ijsbergen of zelfs dat de keien van hoge bergen waren afgerold. Nog in 1775 beklom de Zwitserse meteoroloog en zelfbenoemde geoloog Jean André de Luc de Groninger Martinitoren om met een verrekijker de omgeving af te speuren naar de bergen waar die stenen van konden zijn afgerold…..

Jean Andre de Luc

Jean Andre de Luc (1727 – 1817) was een Zwitsers meteoroloog en instrumentmaker. Hij had zich ook in de geologie bekwaamd. Als voorlezer aan het hof van de Engelse koningin Charlotte van Mecklenburg-Strelitz kwam hij op een van zijn reizen ook in Groningen. Men wilde graag van hem weten of hij de aanwezigheid van de enorme aantallen keien in de bodem van de stad Groningen kon verklaren, waaronder talloze fossielen. In 1778 beklom hij met een verrekijker de Martinitoren om de omgeving af te speuren naar bergen waar al die voornamelijk granieten keien vanaf gerold konden zijn. Wat hij niet wist was dat de dichtstbijzijnde granietbergen op 450 km afstand in het Duitse Harzgebergte voorkwamen. De fossielen in de bodem van Groningen kwamen volgens De Luc overeen met die welke hij in de Zwitserse Jurakalksteen gevonden had. Hij vermoedde dan ook dat diezelfde kalksteen zich op enige diepte onder de stad Groningen bevond…

 

Met de komst van het landijs in de voorlaatste ijstijd kwam een enorme massa gletsjerpuin mee in de vorm van klei, zand, grind en stenen. Miljoenen stenen, groot en klein vormen samen met het overige materiaal een laag in onze bodem die we keileem noemen. Keileem is een taaie leemsoort die in Drenthe op veel plaatsen aan de oppervlakte ligt.

Keileem in Groeve De Boer - Emmerschans

Na het verdwijnen van het Scandinavische landijs bleef in ons gebied een wisselend dikke laag gletsjerpuin achter. Deze laag van klei, zand, grind en stenen noemt men keileem.

 

Keileem met zwerfstenen - Gieten

Keileem komt in heel Noord-Nederland voor. Op de Hondsrug vormt de keileem op sommige plaatsen, zoals hier bij Gieten, een metersdikke laag. Daarin zitten veel stenen.

 

Zwerfkeien - Klazienaveen

Vooral op de oostelijke tak van de Hondsrug in Drenthe komen in de bodem veel grote zwerfkeien voor. De stenen op de foto kwamen te voorschijn bij de aanleg van het Koning Willem Alexanderkanaal bij Klazienaveen in Zuidoost-Drenthe.

 

Gabbro met gletsjerkrassen - Borger

Gletsjerbodemsteen van gabbro met duidelijke gletsjerkrassen. Zwerfsteen van Borger (Dr.)

 

IJskanter, Beyrichiënkalk - Heiligenhafen

Sommige zwerfstenen zijn tijdens hun transport in de zool van het landijs sterk afgesleten. Door een hindernis raakten ze wel eens los, waarna ze onder een andere hoek verder werden afgesleten. Deze stenen met meerdere vlakken met gletsjerkrassen noemt men wel ‘ijskanters’. Deze ijskanter van Silurische kalksteen is gevonden bij Heiligenhafen in Duitsland.

 

Kalkstenen in rode keileem - De Wolf, Haren

De keileem bij Gieten en die tussen Haren en de noordpunt van de stad Groningen bevat veel kalkstenen uit het Ordovicium en het Siluur. Deze kalkzwerfstenen bevatten heel dikwijls fraaie fossielen.

 

Favositeskoraal - Groningen

Honingraatkoraal (Favosites) – Zwerfsteen van Groningen.
In de keileem op de noordelijke Hondsrug komen relatief veel fossiele koralen voor. Ze zijn afkomstig uit Silurische kalkafzettingen in de noordoostelijke Oostzee, voor de kust van Estland. De kalksteenlagen daar bevatten fossiele koraalriffen en talloze fossiele koralen. De koralen dateren uit het Siluur. Ze zijn gegroeid onder tropische omstandigheden toen het Oostzeegebied op een positie lag waar nu Chili en Equador in Zuid-Amerika liggen.

 

Geplooide migmatiet - Nieuw-Dordrecht

Migmatietgneis – Zwerfsteen van Bargerveen (Dr.)
Onder de talloze zwerfstenen komen ook soorten voor die bijna 2 miljard jaar oud zijn. Ze zijn op tientallen kilometers diepte in de aardkorst ontstaan bij hoge temperatuur en druk. Door krachten in de aardkorst zijn deze metamorfe gesteenten geplooid .

Harry Huisman

– See more at: http://gea-drenthe.nl/zwerfstenen.html#sthash.hDNhMt44.dpuf