GEA Kring Drenthe
Secretariaat:
J.F. Otten
Iepenlaan 13
9401 LS Assen
tel: 0592-353229
e-mail: secretaris@gea-drenthe.nl
internet: http://gea-drenthe.nl
Rekeningnr. NL08INGB0003452494

Nieuwsbrief Januari 2016

Het kringbestuur wenst alle leden een goed 2016 toe.

Kringavond 15 januari

Omdat het de eerste avond van het jaar is zal het weer het karakter van een jaarvergadering hebben; er zal dus een verslag van de secretaris en de penningmeester en de kas commissie zijn.

Daarnaast is er weer de traditionele, fameuze geologische kwis georganiseerd door Koos Tap.

Ook is er een verloting van geologisch materiaal zoals mineralen fossielen en geologische boeken. Hiervoor willen we graag inbreng van materiaal door u.

Programma voor 2016

15 januari Jaarvergadering met kwis en een geologische verloting
19 februari Kringavond: Marinus den Hartogh – Zout
18 maart Kringavond: Harrie Huisman – Keileemfossielen uit Emmen
15 april Kringavond: Jelle Reumer – Opgeraapt, Opgevist, Uitgehakt. Fossielen vertellen de geschiedenis van Nederland (onder voorbehoud)
5 mei – 8 mei Hemelvaart excursie naar Polen
20 mei Kringavond: Ledenavond

Lezingenserie “Van Oerknal tot Nu” in het Hunebedcentrum

Komende winter is er weer een interessante lezingenserie in het hunebedcentrum in Borger, met dit keer als thema de ontwikkeling van het leven op aarde
De eerstvolgende lezing is:
  • “Mass Extinctions”; wat zijn het, wanneer, oorzaken, invloed op de ontwikkeling van flora en fauna
    Datum: 17 januari 2016.
    Spreker: Prof. Dr. Jan Smit, VU. Amsterdam
Locatie: Hunebedcentrum te Borger, Bronnegerstraat 12
De zaal is open vanaf 13.30 uur, start lezing 14.00 uur
Kosten: 5 euro inclusief kop koffie/thee
U kunt zich opgeven via email: hwolters@hunebedcentrum.nl
Voor meer informatie zie http://www.hunebedcentrum.eu/activiteiten/lezingen/

Hunebednieuwscafe

Het is nu mogelijk om gratis abonnee te worden van het emagazine www.hunebednieuwscafe.nl. Als je naar de homepage gaat kun je daar je aan de rechterkant je naam en het emailadres invullen. Daarna krijg je iedere keer als er een nieuw artikel is een email.

Geologisch weekeind in Leeuwarden

Op 23 en 24 januari 2016 organiseert kring Fryslan een geologisch weekeind in het Natuurmuseum Fryslan, Schoenmakersperk 2 Leeuwarden.
Let op, dit is een andere datum dan in de gele bijlage van de Gea is vermeld.
Hoofdthema is deze keer: Ruimtestenen. Ruimtestenen, ook wel meteorieten genoemd, zijn erg zeldzaam en kostbaar. In Nederland zijn er maar vijf gevonden.
Het wordt een meet & greet met een meteoriet: met stenen uit de ruimte die bijna even oud zijn als de aarde, vijf miljard jaar! Tijdens dit geologisch weekend zijn er tientallen unieke en zeldzame meteorieten te bekijken en zelfs vast te houden: een stukje materie uit de ontstaanstijd van ons zonnestelsel!
Voor mensen die meer willen weten over meteorieten geeft Henk Nieuwenhuis, oud-conservator van het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium in Franeker, drie keer per dag een lezing. Deze is nadrukkelijk ook bedoeld voor kinderen. De lezing, die zo’n twintig minuten duurt, vindt plaats in de filmzaal, beide dagen om 11.30, 13.30 en 15.30 uur.

De Hoba meteoriet in Namibië, veruit de grootste en zwaarste bekende meteoriet

Tijdens deze twee dagen geldt een verlaagde toegangsprijs voor het museum van € 2,- per persoon.
Voor meer informatie zie http://www.geologiefriesland.nl/

Gea Drenthe is uitgenodigd en zal dit keer ook aanwezig zijn met een informatie stand.

Fossielenbeurs in Ede

Namens Fossiel.net, de Paleobiologische Kring en de Werkgroep Fossielen Wageningen breng ik jullie graag op de hoogte van de tweede editie van de grootste fossielenbeurs van Nederland, op zaterdag 12 maart 2016 in Ede. http://www.fossiel.net/beursede/ede_poster.jpg
Deze gezellige (niet-commerciële) fossielenbeurs is voor en door verzamelaars, met een interessant lezingenprogramma, een determinatietafel en natuurlijk de mogelijkheid om fossielen te ruilen, kopen en verkopen. Deze beurs is het grootste paleontologisch evenement van Nederland, er zullen verschillende musea en verenigingen vertegenwoordigd zijn (zoals het Natuurhistorisch Museum Maastricht). In de middag zullen er lezingen zijn van beroemde Nederlandse paleontologen, waaronder Anne Schulp, John Jagt en Walter Langendoen. Entree is gratis.

Voor meer info over de beurs: http://www.fossiel.net/beursede/ en http://www.werkgroepfossielenwageningen.nl/page25.html

Alle mede-verzamelaars die geïnteresseerd zijn om met een standje op deze beurs staan om fossielen te ruilen of te verkopen kunnen (gratis) een standje krijgen. Hiervoor hoeven zij zich slechts in te schrijven via het online inschrijfformulier. Zie http://www.fossiel.net/beursede/aanmelden.php
Wij willen iedereen die geïnteresseerd is in fossielen uitnodigen en daarnaast verzamelaars een mogelijkheid bieden om gratis met een standje op de beurs te staan.
Hartelijke groet en hopelijk tot binnenkort!
namens Team Fossiel.net,
Johan Vellekoop

Oeroude stenen

Door Harry Huisman
Onze Drentse zwerfstenen zijn in hoofdzaak afkomstig uit Zweden, de Botnische Golf, Finland en de Oostzee. Grote delen van de rotsondergrond daar bestaan uit oude – zeg maar gerust oeroude – gesteenten. De meeste ontstonden zo’n kleine 2000 miljoen jaar geleden op kilometers diepte in de aardkorst uit gloeiend heet vloeibaar magma. De vele granieten onder de zwerfkeien zijn hiervan een goed voorbeeld.
Afbeelding invoegen...
Op het eiland Kökar in Zuidwest-Finland liggen ruim 1800 miljoen jaar oude rotsen aan de oppervlakte. Het zijn metamorfe gesteenten die ooit kilometers diep in de aardkorst zijn gevormd.
Nog dieper in de aardkorst ontstonden talloze metamorfe gesteenten. Deze zwerfkeien kennen we het best als gneis. Gneizen komen in Drenthe veel voor. Gneizen zijn als het ware symboolgesteenten van ooit aanwezige hooggebergten in Scandinavië. Deze Alpine gebergten zijn inmiddels alweer vele, vele honderden miljoenen jaren geleden door erosie verdwenen. Het huidige rotsoppervlak in grote delen van Zweden en Finland zijn er de wortels van.
De Glarner Alpen in Zwitserland. Hooggebergten als deze waren ooit ook in Scandinavië aanwezig, meerdere malen zelfs. Door erosie zijn die in de loop van de tijd tot op zeeniveau weggeërodeerd.
De Glarner Alpen in Zwitserland. Hooggebergten als deze waren ooit ook in Scandinavië aanwezig, meerdere malen zelfs. Door erosie zijn die in de loop van de tijd tot op zeeniveau weggeërodeerd.
Door het verdwijnen van deze hooggebergten kwamen van lieverlede gesteenten aan de oppervlakte die vele tientallen kilometers diep in de aardkorst moeten zijn ontstaan. In de ijstijd heeft het landijs van deze oeroude rotsbodem vele meters afgeschaafd en brokstukken daarvan als zwerfkei naar ons land vervoerd.
Het rotsoppervlak bij Rognstranda in Zuid-Noorwegen wordt ingemomen door prachtige menggneizen. Deze metamorfe gesteenten noemt men gewoonlijk migmatieten. Ze bestaan uit een ouder gesteente, een donkere gneis, met daarin nieuw gevormde granietische en pegmatitische gesteenten die veel lichter van kleur zijn. Migmatieten ontstaan op diepten van enige tientallen kilometers waar druk en temperatuur zo hoog zijn dat delen van de gesteenten beginnen te smelten.
Het rotsoppervlak bij Rognstranda in Zuid-Noorwegen wordt ingenomen door prachtige menggneizen. Deze metamorfe gesteenten noemt men gewoonlijk migmatieten. Ze bestaan uit een ouder gesteente, een donkere gneis, met daarin nieuw gevormde granietische en pegmatitische gesteenten die veel lichter van kleur zijn. Migmatieten ontstaan op diepten van enige tientallen kilometers waar druk en temperatuur zo hoog zijn dat delen van de gesteenten beginnen te smelten.
Veel zwerfstenen zijn mooi gekleurd of hebben een fraaie structuur. Vooral als de stenen gezaagd en vervolgens gepolijst zijn is dit goed te zien. Allerlei zwerfsteensoorten zijn op deze manier goed te herkennen en op naam te brengen.
Gedrietgneis - Emmerschans (Dr.) De donkere radiaalstralige vlekken in het gesteente zijn nieuwvbormingen van het mineraal gedriet. Gedriet is lid van de familie van aamfibolen, ijzerrijke donkere mineralen die in gesteente veel voorkomen.
Gedrietgneis – Emmerschans (Dr.)
De donkere radiaalstralige vlekken in het gesteente zijn nieuwvormingen van het mineraal gedriet. Gedriet is lid van de familie van amfibolen, ijzerrijke donkere mineralen, die in gesteenten veel voorkomen. Het moedergesteente komt voor in Midden-Zweden, in de provincie Dalarna.
Afbeelding invoegen...
Gneis met veldspaatporfyroblasten – Zwerfsteen van Werpeloh (Dld.)
Porfyroblasten zijn nieuw gevormde kristallen die tijdens de metamorfose door stoftoevoer uit de omgeving heel langzaam in grootte zijn gegroeid. Ze geven gneizen een porfierisch uiterlijk. Dergelijke gneizen ontstaan op grote diepte in de aardkorst bij hoge drukken en hoge temperatuur.
Afbeelding invoegen...
Geplooide migmatiet – Zwerfsteen van Eext (Dr.)
Migmatieten worden ook wel menggneizen genoemd omdat ze uit twee verschillende soorten gesteente bestaan. Het oorspronkelijke gesteente is de donkere gneis. Door opsmelting en/of diffusie zijn de mineralen als kwarts en veldspaat gaan smelten. Deze zijn elders in het gesteente, vaak in banden en strepen, weer uitgekristalliseerd. Deze migmatiet is naderhand door gebergtevormende krachten geplooid.
Migmatiet - Zwerfsteen van Hüven (Dld.) Het gestreepte karakter van de steen wordt veroorzaakt door roodachtige banden van nieuwgevormde graniet en pegmatiet.  Het gesteente was op tientallen kilometers diepte door de enorme druk en temperatuur enigszins plastich vervormbaar en is als gevolg daarvan geplooid.
Migmatiet – Zwerfsteen van Hüven (Dld.)
Het gestreepte karakter van de steen wordt veroorzaakt door roodachtige banden van nieuwgevormde graniet en pegmatiet. Het gesteente was op tientallen kilometers diepte door de enorme druk en temperatuur enigszins plastich vervormbaar en is als gevolg daarvan geplooid. Migmatieten zijn hoogmetamorfe gesteenten. Veel migmatieten zijn tussen 1800 en 2000 miljoen jaren oud.
Ogengneis - Zwerfsteen van Walchum (Dld.) De oog- of amandelvormige veldspaten vormen opvallende kristalvormingen in de gestreepte gneis. Ze zijn van oranjekleurige kaliveldspaat.
Ogengneis – Zwerfsteen van Walchum (Dld.)
De oog- of amandelvormige veldspaten vormen opvallende kristalvormingen in hetgestreepte gneis. Ze zijn van oranjekleurige kaliveldspaat. De nieuwgevormde veldspaatogen zijn omgeven door een smalle zoom van witte plagioklaas, een ander veel voorkomende veldspaatsoort.