Gea Logo transparant

Secretariaat:
J.F. Otten
Iepenlaan 13
9401 LS Assen
0592-353229
secretaris@gea-drenthe.nl
https://gea-drenthe.nl
https://www.facebook.com/GEA.Drenthe
https://www.flickr.com/photos/gea-drenthe/
Rekening: NL08INGB0003452494
KvK nr: 93011326

Gea Drenthe nieuwsbrief september 2023

Afdelingsnieuws

Kringavond 15 september met een lezing over fossielen van de Eifel

Door Paul Hille

Rugosa koraal (Heliophylum?) uit het Devoon Devoon - Weinsheim Eifel
Rugosa koraal (Heliophylum?) uit het Devoon Devoon – Weinsheim Eifel

Wij nodigen u uit voor een lezing die u niet wilt missen: “De Fossielen van de Eifel”

De kringavond is toegankelijk voor Gea donateurs, maar ook voor andere belangstellenden, maar dan wel graag aanmelden via secretaris@gea-drenthe.nl

De Eifel

De Eifel, met zijn rijke geologische geschiedenis en overvloed aan fossielen, is een waar paradijs voor amateur geologen en paleontologen. Tijdens deze lezing zal dieper worden ingaan op de fascinerende wereld van fossielen die in dit prachtige landschap zijn ontdekt. Onze deskundige spreker, Paul Hille, zal met enthousiasme zijn kennis en ervaring met u delen.

Of u nu een doorgewinterde amateur geoloog of paleontoloog bent, of als u gewoon nieuwsgierig bent naar de wereld van fossielen, deze lezing belooft een leerzame ervaring te worden.

Rugosa koraal 2022 3
Rugosa koraal – Domophyllum heliantoides? Devoon Wotan zement Nohn

Het Eifel gebied staat bekend om zijn vulkanische afzettingen. Er zijn echter ook ontsluitingen met kalksteen uit het Devoon tijdperk waar onder andere fossiele koralen in te vinden zijn. Zie voor een beschrijving https://paleontica.org/locations/fossil/32

Excursie naar de Eifel vorig jaar

Rugosa koraal 2022 2
Rugosa koraal uit het Devoon , Groeve Wotan zement Nohn.

Vorig jaar zijn we met de hemelvaartexcursie naar de Eifel toe geweest en hebben we veel fossielen gevonden in groeve Wotan bij Nohn en op het industriegebied bij Weinsheim, zie voor een verslag https://gea-drenthe.nl/verslag-hemelvaartexcursie-eifel-2022.html

Paul Hille

In zijn jeugd zocht Paul al fossielen in de Eifel. In het Eifel gebied kunnen veel fossielen uit vooral het Devoon gevonden worden. Het gaat dan onder andere om koralen, brachiopoden, zeelelies en trilobieten.

In het najaar, na de oogst, zijn er vondstmogelijkheden op de akkers. Uiteraard is het dan van belang toestemming te vragen aan de eigenaren van de grond om te zoeken.

In deze lezing gaat Paul Hille in op het verzamelen van (macro)fossielen in de Eifel en wat voor vondstmogelijkheden er zijn.

Paul Hille
Paul Hille

Gea Drenthe Kringavonden 2023/2024

Gea kringavond in het Hunebedcentrum
Gea kringavond in het Hunebedcentrum

De data van de kringavonden voor het volgende seizoen zijn bekend.
Ook is voor de meeste kringavonden bekend wat het onderwerp van de lezing zal zijn.

DatumOnderwerp
15 september 2023Paul Hille: Fossielen van de Eifel
13 oktober 2023Bart de Weerd: Mineralen uit de Lengenbach groeve – Zwitsterland
10 november 2023Piet van Kalmthout: Serifos, verboden mineralen
15 december 2023Rolf Egberink: Belazeriet of niet?
19 januari 2024Jaarvergadering
16 februari 2024Jos Lankamp : De muschellalk groeve van Winterswijk
15 maart 2024Programma moet nog worden vastgesteld
19 april 2024Erwin Kaspers: De Gold rush van Californië vanaf 1848 en de Gold rush van Noord-Amerika vanaf 1898
17 mei 2024Programma moet nog worden vastgesteld

Excursie nieuws?

Helaas is er nog geen excursie nieuws, maar de excursie commissie is aan het werk.

Excursiecommissie leden gezocht

Deelnemers aan de Gea hemelvaart excursie naar Tsjechi:e in 2023
Deelnemers aan de Gea hemelvaart excursie naar Tsjechië in 2023

Gea Drenthe is momenteel op zoek naar twee nieuwe leden voor een uitbreiding van de excursiecommissie.

De excursiecommissie vergadert ongeveer 8 keer per jaar. We doen dat over het algemeen via zoom en beperken de vergadering meestal tot een half uur.

De taken bestaan uit het contact zoeken met groeves en meedenken over zoeklocaties.

Tijdens een excursie legt een van de leden van de excursiecommissie contact met de groeve, kijkt of eenieder aanwezig is.

Voor info of vragen kun je contact opnemen met Harry Woltman via 06 10606373 of via de mail excursies@gea-drenthe.nl

Fusie nieuws Gea en NGV

fusie Gea en NGV

Een mijlpaal voor de Nederlandse amateur geologie

Op 27 juli kwamen de leden van de fusiewerkgroep, bestaande uit de bestuursleden van Nederlandse Geologische Vereniging en Stichting Geologische Aktiviteiten, bijeen bij de notaris in Apeldoorn voor het tekenen van diverse documenten.  Na het uitvoeren van deze officiële handelingen met betrekking tot de fusie tussen GEA en NGV, is de oprichting van de nieuwe vereniging een feit.

Ondertekening oprichtingsakte van de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten
Ondertekening oprichtingsakte van de Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten

Onder de naam “Landelijke Vereniging voor Geologische Activiteiten”, afgekort “LVGA” gaat de nieuwe vereniging per 1 januari 2024 van start als resultaat van de fusie tussen NGV en GEA.
Het LVGA wil, net als GEA en NGV dat waren, een organisatie zijn voor liefhebbers van geologie, mineralen, fossielen & gesteenten.

In de nieuwe vereniging krijgen meer dan 2000 leden een uitbreiding van de mogelijkheden m.b.t. hun hobby.

Nu het juridische kader een feit is, kunnen diverse andere zaken hun definitieve vorm krijgen. Nadere informatie zal op de website gepubliceerd worden
U bent waarschijnlijk benieuwd naar de nieuwe naam van het tijdschrift van de vereniging dat 5 a 6 keer per jaar uit zal komen. De naam is inmiddels bekend, maar houden we nog even geheim tot 23 september. Tijdens de landelijke lezingendag op 23 september bij Naturalis in Leiden zal de nieuwe naam op feestelijke wijze bekend gemaakt worden.

Met vriendelijke groeten,

De fusie werkgroep:

Clarinus Nauta, voorzitter NGV
Hans Sanders, voorzitter GEA
Herman van Dennebroek, vice voorzitter GEA
Willem Terpstra, penningmeester NGV


Gevolgen van de fusie voor Gea kring Drenthe

Eind dit jaar zullen de NGV en Gea opgaan in de nieuwe vereniging.

Dit heeft ook gevolgen voor ons kring Drenthe, we zullen ons moeten transformeren van een kring van de stichting Gea naar een zelfstandige vereniging met statuten en al het andere wat daar bij komt kijken. Ook over de naam van de afdeling moeten we nog nadenken. Er is dus het komende half jaar voor het bestuur wel het een en ander te regelen.

We zullen hier later in het jaar nog wel vaker op terug komen, maar een aantal belangrijke punten kan ik al wel aanstippen.

Lidmaatschap

Wat lidmaatschap betreft, zal er op lokaal niveau niet veel veranderen, alleen worden we dus een vereniging en dat betekent onder andere dat u stemrecht krijgt.

U zult ook nog steeds lid moeten zijn van de overkoepelende vereniging LVGA.
Een belangrijk verschil is echter dat er een onbeperkt en een beperkt lidmaatschap van de LVGA komt.

Leden met een onbeperkt lidmaatschap van de LVGA zijn verzekerd, krijgen het nieuwe blad, hebben stemrecht op de landelijke bijeenkomsten en hebben toegang tegen gereduceerd tarief bij landelijke activiteiten.

Leden met een beperkt lidmaatschap van de LVGA zijn verzekerd, maar krijgen geen blad, hebben geen stemrecht op landelijke bijeenkomsten en ook geen gereduceerd tarief bij landelijke activiteiten.

De lidmaatschapskosten voor de LVGA worden waarschijnlijk € 40 voor een onbeperkt, en € 4 voor een beperkt lidmaatschap. Hier komen natuurlijk de kosten van onze lokale vereniging nog bij.

Excursie reglement

Er is een nieuw excursie reglement opgesteld voor de LVGA. Deze zullen we tegen het eind van het jaar op de website publiceren.

Statuten en omzetting van kring naar afdeling

Het kringbestuur heeft een model voor de afdelingsstatuten gekregen waar we mee aan de slag moeten om er een concept afdelingsstatuut van te maken die we dan in een ledenvergadering aan de kringleden voor zullen leggen.

Als de leden de statuten goedkeuren kunnen ze opgestuurd worden naar de notaris die onder andere checkt of ze niet in strijd zijn met de statuten van de LVGA, vervolgens zullen de statuten goedgekeurd moeten worden door de algemene ledenvergadering van de LVGA.
Vervolgens zal de notaris de statuten passeren. We worden dan ingeschreven bij de kamer van koophandel in het UBO register en kunnen een bankrekening openen.

Meer informatie is te vinden op https://www.gea-geologie.nl/info-gea/fusieplannen-van-gea-ngv

Overig nieuws

Kaart met interessante locaties voor mineralen, edelstenen, fossielen

Overzicht van interessante plaatsen en verkooppunten op het gebied van mineralen, edelstenen en fossielen, zowel fysieke winkels, groothandels, musea als verenigingen en beurslocaties. Overzicht van interessante plaatsen en verkooppunten op het gebied van mineralen, edelstenen en fossielen, zowel fysieke winkels, groothandels, musea als verenigingen en beurslocaties.
Overzicht van interessante plaatsen en verkooppunten op het gebied van mineralen, edelstenen en fossielen, zowel fysieke winkels, groothandels, musea als verenigingen en beurslocaties. Overzicht van interessante plaatsen en verkooppunten op het gebied van mineralen, edelstenen en fossielen, zowel fysieke winkels, groothandels, musea als verenigingen en beurslocaties.

Rolf Egberink van Stapel van stenen heeft een google kaart gemaakt met interessante geologische locaties in Nederland en omgeving.

Ik laat hem zelf aan het woord:

Regelmatig zie ik verzoeken voorbij komen voor tips voor winkels, verenigingen of musea op het gebied van mineralen, edelstenen en/of fossielen. Zelf ben ik ook altijd op zoek naar dat soort plekken als ik naar een bepaalde regio ga.

Daarom heb ik een begin gemaakt met een interactieve kaart in Google Maps met verschillende categorieën die je aan en uit kan zetten. Zo kun je in een bepaalde regio zoeken naar een fysieke locatie die voor jou wellicht interessant is als je daar in de buurt komt.

Om te beginnen heb ik bedrijven in NL opgenomen in de categorieën: groothandels, winkels, musea, beurzen, verenigingen en cursussen/informatie.

Beurzen en verenigingen zijn alleen de locaties, voorzien van een link om het programma te kunnen bekijken. Ik heb bewust gekozen om niet de vele webshops en verkopers zonder winkel erop te zetten, omdat deze meestal niet aan huis te bezoeken zijn en om hun privéadres niet openbaar te maken.

De kaart is natuurlijk verre van compleet. Dus heb je nog een goede tip voor een groothandel, winkel, museum, beurs of vereniging die er nog niet opstaat, dan hoor ik het graag. Ook uit België uiteraard! Staat jouw bedrijf er op, maar klopt er iets niet? Of wil je als verkoper zonder winkel toch opgenomen worden? Neem dan ook even contact op. Laten we samen dit overzicht actueel houden. Op termijn zal ik dit ook permanent plaatsen op mijn website.

Link naar de Google kaart

PS: deze kaart is puur bedoeld om een overzicht te geven van beschikbare bedrijven/organisaties en betekent geen aanbeveling van mijn kant

Rolf Egberink, Stapel van stenen

Vuursteen, hoe is het ontstaan

Door Harry Huisman

Zwarte vuursteen met cortex – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). Onverweerd is vuursteen vaak zwart met daaromheen resten van de witte cortex.
Zwarte vuursteen met cortex – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). Onverweerd is vuursteen vaak zwart met daaromheen resten van de witte cortex.

Stenen krijg je kapot met een hamer of door ze tegen een andere steen te gooien. Dat is bij vuursteen ook zo. Maar er schuilt een addertje onder het gras. Stenen bestaan uit gesteente, maar wat men in de geologie onder gesteente verstaat, gaat voor vuursteen niet op. Vuursteen is weliswaar steenhard, maar het vormt geen rotsen en bergen, zoals graniet of zandsteen. Wat is het dan wel?

Het ontstaan van vuursteen

Vuursteen ontstond in de zeebodem van een subtropische zee tijdens het Bovenkrijt en het vroeg Tertiair, zo’n 100 tot 61 miljoen jaar geleden. Hoe de vorming precies in zijn werk ging, daarover heerst nog veel onduidelijkheid. Vuursteen vormt namelijk concreties in kalksteen en lagen wit schrijfkrijt. Deze concreties zijn grillige samenklonteringen van silica. Ze zijn vaak knol-, bol- of schijfvormig met alle denkbare variaties daartussen. Soms lijken vuursteenconcreties op boomtakken of stukken hertengewei, soms zijn die zo dik dat veel mensen denken dat ze met een stuk dinosaurusbot te maken hebben.

Reconstructie van zeeleven in de warme krijtzee.
Reconstructie van zeeleven in de warme krijtzee.

Op de bodem van de subtropische Krijtzee ontstond door het afsterven van plankton en zeebodem bewonende dieren, kalkslib. Daartussen bevonden zich ontelbare kiezelskeletjes van eencellige diatomeeën en radiolariën. In de kalkige zeebodem loste het kiezel (=silica) van de skeletjes op. Hieruit ontstond een verdunde kiezeloplossing. Veel is nog onbekend, maar wellicht onder invloed van rottend organisch materiaal, scheidde silica zich af uit de kiezeloplossing. Dit gebeurde rond en in de kalken huisjes en schelpen van dode dieren, maar ook in graafgangen van wormen en kreeften. Daarom vinden we in vuursteen vaak fraaie, in detail bewaard gebleven fossielen.

Ook in het water zwevende radiolariën bezitten een ragfijn skeletje van silica.
Ook in het water zwevende radiolariën bezitten een ragfijn skeletje van silica.
Diatomeeën noemt men ook wel kiezelwieren. De skeletjes van de eencellige organismen bestaan uit silica (opaal). Vermoed wordt dat deze mede de bron zijn van de kiezel waaruit vuursteenknollen zijn ontstaan.
Diatomeeën noemt men ook wel kiezelwieren. De skeletjes van de eencellige organismen bestaan uit silica (opaal). Vermoed wordt dat deze mede de bron zijn van de kiezel waaruit vuursteenknollen zijn ontstaan.

Vuursteenconcreties

Vuursteenconcreties variëren van een paar centimeter tot meer dan een halve meter. Soms zijn ze in bepaalde lagen meer dan een meter groot. Worstvormig kronkelende vuursteenconcreties, die vaak meters lang kunnen zijn, zijn vaak ontstaan rond kruipgangen van kreeften en wormen. Vuursteenplaten en dito banken kunnen soms vele tientallen meters gevolgd worden.

Vuursteenknol – Zwerfsteen van Horne Naes, Fünen (Dk.). Vuursteenknollen bezitten zeer uiteenlopende vormen. Sommige tonen gelijkenis met dieren. Met een echt fossiel hebben ze echter niets te maken. De vorm is puur toeval.
Vuursteenknol – Zwerfsteen van Horne Naes, Fünen (Dk.). Vuursteenknollen bezitten zeer uiteenlopende vormen. Sommige tonen gelijkenis met dieren. Met een echt fossiel hebben ze echter niets te maken. De vorm is puur toeval.
Vuurstenen bevatten vaak gaten. Ze worden veel gezocht. In het volksgeloof zouden deze Hühnergötter het vee behoeden voor ziekten en ander onheil.
Vuurstenen bevatten vaak gaten. Ze worden veel gezocht. In het volksgeloof zouden deze Hühnergötter het vee behoeden voor ziekten en ander onheil.

Waar bestaat vuursteen uit?

Vuursteen bestaat hoofdzakelijk uit silica (SiO2), ook wel kiezel genoemd. Silica in vuursteen vormt uiterst kleine kristallen van kwarts en andere silica-mineralen, waaronder moganiet en opaal. De kristallen zijn alleen bij zeer sterke vergroting onder de elektronenmicroscoop zichtbaar. Zo’n microscopisch fijne kristalstructuur noemt men kryptokristallijn, van het Griekse kryptos dat verborgen betekent. Naast kwarts en chalcedoon bevat vuursteen een wisselend gehalte aan opaal en moganiet. Opaal is amorfe silica dat net als moganiet water in gebonden vorm bevat. Van opaal is de chemische formule: SiO2,2H2O.

Blootgesteld aan zonlicht, vooral op stranden, maar ook door vorstwerking verliezen moganiet en opaal hun water. Vuursteen verkleurt daardoor aan de buitenzijde witachtig. Deze verkleuring noemt men patina. Is de patinalaag zeer dun, dan kleurt deze als ondermelk, blauwachtig wit. Is de laag dikker dan is deze melkwit. Zwaar gepatineerde vuurstenen zijn massaal te vinden op oude stranden en strandwallen langs de Oostzeekust in Duitsland en Denemarken. De stenen zijn niet zelden tot in de kern wit. Dat de witte kleur op een poreuze structuur wijst, is te merken door de tong tegen zo’n witte vuursteen te houden. Vocht wordt in de poriën gezogen, waardoor de tong merkbaar aan het oppervlak kleeft.

Vuursteen met steenkern van een zee-egel – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.) Het gevlekte oppervlak van de vuursteen is de sterk verweerde en deels afgesleten buitenzijde van de vuursteenknol. Op de foto is de vijfstralige onderzijde van de zeeëgel (Galerites vulgaris) fraai te zien.
Vuursteen met steenkern van een zee-egel – Zwerfsteen van Haddorf (Dld.) Het gevlekte oppervlak van de vuursteen is de sterk verweerde en deels afgesleten buitenzijde van de vuursteenknol. Op de foto is de vijfstralige onderzijde van de zeeëgel (Galerites vulgaris) fraai te zien.

Vuursteen is door zijn homogene, dichte structuur, vaak glasachtig en doorschijnend. Het bevat meestal ook zeer kleine insluitsels van kalk, hoewel deze in verweerde Drentse vuurstenen door oplossing verdwenen zijn. Ook pyriet komt voor. Vers gedolven vuursteen uit krijtkalk is op de breuk zwart, grijszwart, bruinzwart, grijs of wit met grijze vlekken, vegen en/of strepen. De zwarte kleur wordt veroorzaakt doordat invallend licht geabsorbeerd wordt. Dunne splinters zijn doorzichtig.

Verwering

Vuurstenen die sinds de ijstijd hier al meer dan 150.000 jaar in de bodem voorkomen, zijn afhankelijk van de bodemlaag waarin ze liggen door verwering en infiltratie met grondwater vaak beige/geel, bruinachtig en soms zelfs rood. Deze kleuren zijn veroorzaakt doordat ijzerhoudend bodemvocht in de poriën van de vuursteen getrokken is en daar is geoxideerd. Het aanwezige ijzer gaat dan roesten. Onverweerde vuursteenknollen zijn aan de buitenzijde wit. De witte buitenkant bestaat uit een dun, poreus overgangslaagje, dat net als de vuursteen zelf uit fijnkristallijne en opaal-achtige silica bestaat. Dit witte laagje noemt men de cortex. In verse vuursteen bevat de cortex nog veel kalk. Dit lost bij verwering snel op.

Vuursteen met kleurpatina. Zwerfgsteen van Norg (Dr.). Door verwering kunnen kiezelige bestanddelen in vuursteen oplossen. Hierdoor neemt de porositeit toe. Hierdoor kleurt het oppervlak van vuursteen blauwachtig wit.
Vuursteen met kleurpatina. Zwerfgsteen van Norg (Dr.). Door verwering kunnen kiezelige bestanddelen in vuursteen oplossen. Hierdoor neemt de porositeit toe. Hierdoor kleurt het oppervlak van vuursteen blauwachtig wit.

Bij losse zwerfstenen van vuurstenen is de kalk in de cortex allang verdwenen. Alleen in onverweerde, kalkrijke keileem komen vuurstenen voor waar de cortex nog kalk bevat. De silica van de poreuze cortex zelf is transparant. Door lichtverstrooiing kleurt deze net als schrijfkrijt wit.

Vuurstenen die lang in de bodem hebben gelegen, verliezen hun poriewater. Dat was met vuurstenen in de prehistorie ook het geval, vooral als die van het oppervlak waren opgeraapt of ondiep uit de bodem kwamen. Deze vuurstenen waren moeilijker en vooral onvoorspelbaarder te bewerken. Bovendien bezaten deze vuurstenen vaak scheurtjes die niet of moeilijk te zien waren. Oppervlakte vuursteen had daarom vaak een slechte kwaliteit. Voor het maken van grote werktuigen als dolken, bijlen en sikkels, waren ze meestal ongeschikt. Voor die werktuigen was men aangewezen op import uit het Oostzeegebied en Noord-Denemarken. Vuursteenbrokken die men aan de voet van keileemkliffen vond of die door mijnbouw uit de kalksteen gedolven waren, hadden deze tekortkomingen niet.

Vuursteen – Zwerfsteen van Lieveren (Dr.). Zwaar gepatineerde vuursteen met windlak.
Vuursteen – Zwerfsteen van Lieveren (Dr.). Zwaar gepatineerde vuursteen met windlak.



Vuurstenen die op oude stranden lange tijd aan zonlicht en vorst blootgesteld zijn, ontwikkelen een opvallend dikke witte patina. Deze is zo poreus dat een vochtige tong aan de steen blijft plakken – Bogebjerglund, Fünen (Dk.).
Vuurstenen die op oude stranden lange tijd aan zonlicht en vorst blootgesteld zijn, ontwikkelen een opvallend dikke witte patina. Deze is zo poreus dat een vochtige tong aan de steen blijft plakken – Bogebjerglund, Fünen (Dk.).
Grijze, doorgeslagen vuursteen uit de kalkgroeve bij Lagerdorf (Dld).
Grijze, doorgeslagen vuursteen uit de kalkgroeve bij Lagerdorf (Dld).
Bruine vuursteen – Zwerfsteen van Norg (Dr.).Vuursteen is weliswaar dicht, maar ook poreus. In grondwater opgelost ijzer oxideert onder invloed van zuurstof.
Bruine vuursteen – Zwerfsteen van Norg (Dr.).Vuursteen is weliswaar dicht, maar ook poreus. In grondwater opgelost ijzer oxideert onder invloed van zuurstof.
Rode vuursteen – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.). Sommige vuurstenen zijn door hematiet rood of rood-oranje.
Rode vuursteen – Zwerfsteen van het Hoge Veld, Norg (Dr.). Sommige vuurstenen zijn door hematiet rood of rood-oranje.
Zwarte vuursteen met cortex – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). Onverweerd is vuursteen vaak zwart met daaromheen resten van de witte cortex.
Zwarte vuursteen met cortex – Zwerfsteen van Gaarkeuken (Gr.). Onverweerd is vuursteen vaak zwart met daaromheen resten van de witte cortex.

Werktuigen van vuursteen

Ondanks de gebreken die aan verweerde zwerfstenen van vuursteen kleven, hebben mensen in de prehistorie er dankbaar gebruik van gemaakt. Werktuigen als pijlpunten, boortjes, schrabbers, mesjes en ook kleine bijlen kon men er prima van maken. Van ondoorzichtige, korrelige vuursteen maakte men in het Mesolithicum zelfs hakken en bijlen, die tot zo’n 15 cm lang waren. Ze waren naar onze indruk wat slordig gemaakt en waren zeker niet zo fraai symmetrisch als de Neolithische bijlen uit het Oostzeegebied. Vaak volgden deze Mesolithische bijlen deels de oorspronkelijke vorm van de zwerfstenen waar ze uit gemaakt waren. De meeste zijn gemaakt van ondoorzichtige, meer korrelige vuursteen. Blijkbaar was dit vuursteentype minder verweringsgevoelig, dan de glasachtige varianten.

In het Neolithicum werden uit verse vuursteenknollen halfproducten van grote bijlen gemaakt. Deze werden verhandeld en vaak door de eigenaar geslepen.
In het Neolithicum werden uit verse vuursteenknollen halfproducten van grote bijlen gemaakt. Deze werden verhandeld en vaak door de eigenaar geslepen.
In het Mesolithicum jagers/verzamelaars van vuursteen onder meer kernbijlen.
In het Mesolithicum jagers/verzamelaars van vuursteen onder meer kernbijlen.
Het gebrek aan kwalitatief goede vuursteen is de reden waarom in het Mesolithicum vooral kleine vuurstenen werktuigen konden worden gemaakt. Op de foto een aantal verschillende typen pijlpunten.
Het gebrek aan kwalitatief goede vuursteen is de reden waarom in het Mesolithicum vooral kleine vuurstenen werktuigen konden worden gemaakt. Op de foto een aantal verschillende typen pijlpunten.

Samenvattend

Samenvattend, vuursteen bestaat uit kiezel of silica en is ontstaan als concretie in kalksteenafzettingen uit het Laat-Krijt en het Vroeg-Tertiair.

Bryozoënvuursteen

Een heel bekend vuursteentype uit het Vroeg-Tertiair (Danien) is bryozoënvuursteen.

Bryozoenvuursteen – Zwerfsteen van Niebert (Gr.)Door het verkiezelingsproces zijn de kalkige bryozoën tot in detail bewaard gebleven.
Bryozoenvuursteen – Zwerfsteen van Niebert (Gr.)Door het verkiezelingsproces zijn de kalkige bryozoën tot in detail bewaard gebleven.
Bryozoenvuursteen – Zwerfstreen van het Hoge Veld, Norg Door het oplossen van de kalkhoudende cortex liggen talrijke kleine takfragmenten van bryozoën ruimtelijk aan de buitenzijde van het stuk vuursteen.
Bryozoenvuursteen – Zwerfstreen van het Hoge Veld, Norg Door het oplossen van de kalkhoudende cortex liggen talrijke kleine takfragmenten van bryozoën ruimtelijk aan de buitenzijde van het stuk vuursteen.

Dit artikel is een deel van een serie van 21 artikelen over het gebruik van zwerfstenen. De overige delen zijn te vinden op https://www.hunebednieuwscafe.nl/category/gebruik-van-stenen-in-de-prehistorie/

Harry Huisman
Harry Huisman

Harry Huisman

Harry Huisman is conservator geologie in het Hunebedcentrum.

Agenda Gea Drenthe

Agenda

De agenda is dynamisch en zal daarom veranderen met de tijd

9 mei 2024
  • Hemelvaartexcursie naar België

    9 mei 2024 - 12 mei 2024 tijd: 
    Philippeville, 5600 Philippeville, België

    Excursie naar zuid België.
    We bezoeken in ieder geval de groeves van Landelies en Lompret.

    De inschrijving is geopend

     

17 mei 2024
  • Gea kringavond

    17 mei 2024 tijd: 20:00 - 22:00
    Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, 9531 TG Borger, Nederland

    Salomon Kroonenberg: Geologie van Suriname

    De kringavond is toegankelijk voor Gea donateurs maar ook voor andere belangstellenden, maar dan wel graag aanmelden via secretaris@gea-drenthe.nl

     

8 juni 2024
  • Fossielenexcursie zuid-Duitsland

    8 juni 2024 - 9 juni 2024 tijd: 
    Gräfenberg, Duitsland

    Zaterdag 8 juni 2024 worden wij verwacht in de Groeve Endress Grafenberg, een beroemdegroeve, bekend om de mooie vondsten. Met name grote groene ammonieten. 
    Omdathet een behoorlijke afstand is, maken wij er een lang weekend van. Er zijnmeerdere groeves, die we gaan bezoeken. Zondag  o.a. naar de Groeve Buttenheim,.