Gea kring Drenthe logo

Secretariaat:
J.F. Otten
Iepenlaan 13
9401 LS Assen
tel: 0592-353229
e-mail: secretaris@gea-drenthe.nl
internet: https://gea-drenthe.nl
facebook: https://www.facebook.com/GEA.Drenthe
foto’s: https://www.flickr.com/photos/gea-drenthe/
Rekeningnr. NL08INGB0003452494

Gea Drenthe nieuwsbrief maart 2019

Kringnieuws

Kringavond 15 maart 2019

Lezing Koos Tap over het Zwarte Woud/Vogezen en Saint Marie-Aux-Mines

Ons lid Koos Tap zal een lezing geven over het Zwarte Woud en de Vogezen die als één opgeheven gebied zijn ontstaan, maar later door de Rijnslenk zijn gespleten.

Vogezen, Rijnslenk en het Zwarte woud

Sainte Marie-Aux-Mines

Na de pauze gaat de lezing over de zilvermijnen rond Sainte Marie-aux-Mines

Zilver mijn Sainte Marie-aux-Mines

Datum: vrijdag 15 maart
Tijd: 20:00
Locatie: Hunebedcentrum Borger
Zie voor de locatie: https://gea-drenthe.nl/wie-zijn-we/locatie


Gea kids middag 10 maart

Gea-kids

beste GEA-kids,  

Op zondagmiddag 10 maart hebben we weer een Gea-kids middag georganiseerd voor jullie. We gaan het hebben over: “hebben stenen wortels”. Ook gaan we weer leuke dingen doen en jullie krijgen weer een kadootje. Meld je snel aan en we verheugen ons op jullie komst.

Opgeven voor 1 maart Bij Koos en Jannette. h-tap@home.nl


Micromount excursie naar de Eifel

Kuntahoriet
Kuntahoriet

Beste mensen,  

Het is ons gelukt om een micromount excursie naar de Eifel te organiseren. De datum is 21, 22 en 23 juni.

We bezoeken de volgende groeves:

  • 1 Kahlenberg Aufm Kopp bij Daun. Deze groeve is stil gelegd.
  • 2e Hohenfels-Essingen bij Gerolstein. Deze groeve is in bedrijf en van de firma Scherer en Stolz.
  • 3e Lavawerk Walsdorf. Deze groeve is in bedrijf en van de firma Stolz.
  • 4e Basaltwerk Graulay. Deze groeve is in bedrijf en van de firma Stolz.
  • 5e Lavawerk Udersdorf. Deze groeve is stil gelegd en van de firma Scherer.
  • 6e Basaltwerk Udersdorf. Deze groeve is in bedrijf en van de firma Scherer.

Er kunnen maar een beperkt aantal mensen mee en u moet zelf voor onderdak zorgen. We geven u een aantal mogelijkheden waar u kunt verblijven. Als u mee wilt (het gaat over micromounts) moet u zich snel opgeven. De mensen die in januari op de kringavond waren en reeds gezegd hebben dat ze mee willen hoeven zich niet opnieuw op te geven. Er zijn aan deze excursie geen kosten verbonden (behalve uw verblijfskosten).

Opgeven via h-tap@home.nl  

De excursiecommissie.

Overig nieuws

Lezing over vulkanisme, 10 februari

vulkaan
vulkaan

Lezingenserie ‘Aarde en mens – wederzijdse invloeden’, Hunebedcentrum Borger


De Nederlandse Geologische Vereniging ( NGV) heeft in samenwerking met het Hunebedcentrum in Borger de afgelopen jaren een aantal succesvolle lezingenseries over geologische onderwerpen georganiseerd. Dat gaan we ook dit jaar weer doen.

Voor het seizoen 2019 is als onderwerp gekozen ‘Aarde en mens – wederzijdse invloeden’

De serie bestaat uit 5 lezingen die worden verzorgd door specialisten die hun sporen hebben verdiend.

De lezingen worden gehouden op zondagen in het Hunebedcentrum in Borger en beginnen om 14.00 uur. U kunt zich opgeven via e-mail: hwolters@hunebedcentrum.nl. Dat kan per lezing of voor de hele serie. 

De entree voor de lezingen is 5 euro per lezing, dat is inclusief een kop koffie of thee.

Het hele programma bestaat uit vijf lezingen,met de volgende onderwerpen:

Zondag 10 maart: Vulkanisme

  • Spreker Dr. Manfred van Bergen, Universiteit Utrecht

Zondag 24 maart: Homo Sapiens

  • Spreker: Dr. Roy Erkens, Universiteit van Maastricht

Fossielenbeurs Harderwijk 9 maart

fossielenbeurs Harderwijk
fossielenbeurs Harderwijk

De grootste fossielenbeurs van de Benelux staat weer voor de deur: PaleoTime-NL 2019
Op zaterdag 9 maart 2019 (van 10:30 tot 16:30 uur) organiseert de Paleobiologische Kring van Nederland en Vlaanderen dit evenement samen met Paleontica-Fossiel.net en Werkgroep Fossielen Wageningen.
Na vier mooie jaren in het ROVC gebouw te Ede, zal Paleotime-NL 2019 gehouden worden op het Bouw & Infra Park op Ceintuurbaan 2 in Harderwijk.

Toegang is gratis.

De Paleobiologische Kring verzorgt een viertal zeer interessante lezingen, een determinatietafel met experts (neem dus vooral uw eigen fossielen mee!) en zelfs een Outreach-posterwedstrijd met juryprijzen tot wel 250,- euro!
De lezingen op PaleoTime-NL 2019 zullen bekend gemaakt worden op de Facebookpagina van de Paleobiologische Kring. Houd voor een overzicht van de verschillende lezingen onze Facebookpagina nauw in de gaten of kijk voorafgaand van het evenement op onze website.


Schatkamer op de grens van land en water

Op de foto Jan Willem Oudhof, Marja Braaksma en ik op de Markermeerdijk t.o. het Kinselmeer, zuidelijk van Uitdam.
Op de foto Jan Willem Oudhof, Marja Braaksma en Harry Huisman op de Markermeerdijk t.o. het Kinselmeer, zuidelijk van Uitdam.

Harry Huisman en Marja Braaksma hebben zeker drie maanden over 33 kilometer dijk tussen Hoorn en Durgerdam gelopen. Niet als toerist (,,al was het wel indrukwekkend mooi!”) maar vooral met de blik naar beneden gericht. Naar de dijk en in het bijzonder alle natuursteen dat daar al eeuwen ligt.
Hij, stenenkenner vanuit passie, die het keiharde verleden in beeld heeft gebracht. Zij, als onmisbare assistente die alle opmerkingen noteerde en de stenen fotografeerde. Beiden lyrisch over Pyterliet, Rapakivi’s en niet te vergeten het wonderschone Jungfrungraniet. Ze komen beiden uit Drenthe, en vooral hij weet door zijn passie en betrokkenheid bij het Hunebed-centrum in Borger verbazend veel over bijna elke steen te vertellen.
Hun eigen partners weten dat ze deze twee met een gerust hart los kunnen laten op de dijk. Want het gaat om keien, hier ligt een zwaarwichtig verleden. Met soms verrassende wendingen. ,,Een leek ziet het natuurlijk niet, maar langs deze dijk tref je stenencollecties die uitzonderlijk mooi zijn”, weet Huisman. ,,Juweeltjes. Als je weet wat je zoekt.”

Zwerfsteenonderzoek was door de sterke begroeiing tijdrovend. We gingen begin juni van start langs de Westerdijk in het centrum van Hoorn.
Zwerfsteenonderzoek was door de sterke begroeiing tijdrovend. We gingen begin juni van start langs de Westerdijk in het centrum van Hoorn.

Archeologie

Zij hebben hun omvangrijke inventarisatie afgerond op verzoek van de Alliantie Markmeerdijken. Die gaat, in opdracht van het Rijk, de Markermeerdijken verstevigen. Voor archeoloog Jan Willem Oudhof, verbonden aan de alliantie, is dat een buitenkans om nu waar mogelijk alles te verzamelen over de dijk en de historie. ,,Er is al archeologisch onderzoek gedaan op meerdere plekken”, vertelt hij. ,,We weten redelijk wat over het verleden en over het moment waarop die stenen bekleding voor de dijken in zwang kwam. Maar over de stenen zelf en waar ze precies vandaan komen, weten we eigenlijk niet zoveel.” Dat verklaart waarom twee bevlogen stenenliefhebbers als wandelende senioren op gezette tijden de steenbekleding van de dijk bewonderen.

Drentse zwerfkeien uit het Hondsruggebied op de Markermeerdijk bij Scharwoude. De roodachtige stenen zijn merendeels rapakivigranieten. Tussen de stenen kwamen ringslangen voor.
Drentse zwerfkeien uit het Hondsruggebied op de Markermeerdijk bij Scharwoude. De roodachtige stenen zijn merendeels rapakivigranieten. Tussen de stenen kwamen ringslangen voor.

Stenencollectie

Buitenstaanders hebben het vooral over Noordse stenen die de dijk tegen de golfslag moeten beschermen. Harry heeft een andere woordenschat, om de stenencollecties te kunnen benoemen. Er zijn honderden verschillende steensoorten beschreven. ,,Iedereen wist wel dat het vooral graniet was, maar niet de ondersoorten’, vertelt hij. ,,Oké, je kan domweg niet alle stenen afzonderlijk bekijken. Voor zover ze trouwens niet onder plantengroei zijn verstopt. Maar ik herken wel meteen de bijzondere exemplaren. En daar word je dan hebberig van, haha. We waren bang dat we iets over het hoofd zouden zien, daarom was er ook veel tijd nodig.

Eeuwenlange blootstelling aan weer, wind en zout water doet de stenen geen goed. Korstmossen weten er wel raad mee. Ze waren soms hinderlijk aanwezig. Allemaal Drentse stenen uit het Hondsruggebied.
Eeuwenlange blootstelling aan weer, wind en zout water doet de stenen geen goed. Korstmossen weten er wel raad mee. Ze waren soms hinderlijk aanwezig. Allemaal Drentse stenen uit het Hondsruggebied.

Drenthe

Waarvandaan de keien komen? ,,Uit Drenthe”, is het resolute antwoord. ,,Dat kan ik weer herleiden aan de steensoorten die zijn gebruikt. Die tref je vooral rondom de Hondsrug en Midden-Drenthe. Het werd nog een lucratieve handel ook: de mensen hebben daarom complete hunebedden geplunderd en soms opgeblazen met springstof.” Harry constateert dat vooral het noordelijk deel van de dijk, globaal tussen Hoorn en Etersheim, met aanvoer vanuit Drenthe is bekleed. ,,Bij Etersheim vinden we lichtkleurige zandsteen, waarin je zelfs de fossiele graafsporen van honderden miljoenen jaren oude zeebodem organismen nog kan herkennen. Die Drentse keien gingen met scheepsladingen tegelijk deze kant op.” Maar al redelijk snel droogt de Drentse aanvoer op.

In de dijk bij Oosthuizen waren behalve zwerfkeien ook massa's basalt, Doornikse kalksteen uit België, Quenastporfier, ook uit België in de dijkhelling verwerkt. Bij het gemaal Warder kwamen we zelfs drie eeuwenoude hardstenen grafplaten in de dijkhelling tegen.
In de dijk bij Oosthuizen waren behalve zwerfkeien ook massa’s basalt, Doornikse kalksteen uit België, Quenastporfier, ook uit België in de dijkhelling verwerkt. Bij het gemaal Warder kwamen we zelfs drie eeuwenoude hardstenen grafplaten in de dijkhelling tegen.

Import

Daarna moeten de dijkenbouwers van drie eeuwen terug de blik naar andere gebieden richten voor de aanvoer van (zwerf)keien. ,,Hoe zuidelijker je komt, hoe meer je de import herkent.” Het bijzondere is dat Harry moeiteloos de scheepsladingen of handelspartijen kan herkennen, gezien de herkomst.

Bij Etersheim waren over een lengte van vele kilometers in hoofdzaak Drentse keien verwerkt. Hier vonden we ook duidelijke aanwijzingen dat een deel van de keien van het Ellertsveld afkomstig moeten zijn. Deze werden langs het Oranjekanaal en in later jaren bij Schoonoord op schepen geladen en over de Drentse Hoofdvaart via Meppel en Zwartsluis over de Zuiderzee naar de dijk in Noord-Holland vervoerd.
Bij Etersheim waren over een lengte van vele kilometers in hoofdzaak Drentse keien verwerkt. Hier vonden we ook duidelijke aanwijzingen dat een deel van de keien van het Ellertsveld afkomstig moeten zijn. Deze werden langs het Oranjekanaal en in later jaren bij Schoonoord op schepen geladen en over de Drentse Hoofdvaart via Meppel en Zwartsluis over de Zuiderzee naar de dijk in Noord-Holland vervoerd.

Grijs granietporfier uit Finland, granietsoorten uit Zweden en uit Noorwegen. Waarmee de twee vooral willen aangeven dat de Markermeerdijken in feite een unieke geologische staalkaart van de wereldbol is, over 33 strekkende kilometers. Ooit neergelegd in de strijd tegen het water, maar in feite al miljarden jaren onderdeel van de planeet. De twee Drentse liefhebbers/kenners hebben dat alles tot in detail beschreven. Zodat de alliantie weet hoe groot de variatie aan stenencollecties is die er tussen de kruin en de waterlijn van de waterkering liggen. Voor hen is de dijk onbetwist een geologische schatkamer.

Zuidelijk van Uitdam bestond de bekleding onder meer uit grote zwerfkeien die men uit Polen, Duitsland en Denemarken gehaald heeft.
Zuidelijk van Uitdam bestond de bekleding onder meer uit grote zwerfkeien die men uit Polen, Duitsland en Denemarken gehaald heeft.

Gepubliceerd in het Noordhollands Dagblad van 9 februari j.l.

Agenda

6 oktober 2019
  • Open dag Gea

    6 oktober 2019 tijd: 11:00 - 16:00
    Granietzaal in het Hunebedcentrum, Hunebedstraat 27, Borger, Nederland

    Open dag van Gea kring Drenthe


    Maak kennis met alle facetten van de geologie
    Wat  zal er te doen zijn:

    • Gesteenten zagen
    • Ultra violette mineralen
    • Expositie zand / vulkaanzand
    • Zeldzame mineralen
    • Fossielen uit de Drentse keileem
    • Micromounts op het beeldscherm
    • Fossielen en mineralen
    • Rondleiding keientuin
    • Geologische  proefjes
    • Zandkwis
    • Goud en edelsteen pannen
    • Zelf fossielen of mineralen uithakken
    • Mineralen polijsten
    • zwerfstenen beschilderen

    Vrij toegankelijk. Entree en alle activiteiten zijn gratis.

     

18 oktober 2019
  • Gea kringavond

    18 oktober 2019 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Van grindgat Tienray naar Agate Creek Australië
    Een lezing door Henk Jacobs

    Deze lezing gaat over het grindgat Tienray, waar ik in 1989 ben begonnen met agaten zoeken in Nederland, daarna Agate Creek Australië, waar ik sinds 2005 7x ben geweest op jacht naar de Australische agaten en verder een rondreis door Australië met alle plekken die ik heb bezocht.

    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

3 november 2019
  • Gea kids dag

    3 november 2019
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Gea kids dag met als onderwerp: "Dinosauriërs, opkomst en ondergang"


    De Gea kids dag is toegankelijk voor kinderen, kleinkinderen en andere relaties van Gea leden. Inschrijven is noodzakelijk.

     

15 november 2019
  • Gea kringavond

    15 november 2019 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Paul Hille - Graptolieten

    Graptolieten waren kolonievormende  dieren die vanaf het Cambrium tot en met het Carboon in de zeeën en oceanen leefden en een variëteit aan vormen ontwikkelden.
    De spreker gaat in op de bouw, levenswijze  en evolutie  van  deze diergroep die als gidsfossielen de basis vormden van  de indeling van het Ordovicium en het Siluur.
    Ook aan graptolieten  verwante (huidige) diergroepen zullen besproken worden.

    Er zal door Paul Hille literatuur meegenomen worden evenals een aantal graptolieten ter illustratie.

    Ook kan men eigen vondsten meenemen ter determinatie.

    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

13 december 2019
  • Gea kringavond

    13 december 2019 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Rolf Egberink - Hawaï, vulkanen in de zee


    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

17 januari 2020
  • Gea kringavond

    17 januari 2020 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Jaarvergadering, geologische kwis en verloting


    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

14 februari 2020
  • Gea kringavond

    14 februari 2020 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Programma nog niet bekend

    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

13 maart 2020
  • Gea kringavond

    13 maart 2020 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Paul Mestrom: Viterbo, akkers vol mooie mineralen


    De provincie Viterbo in de regio Lazio in Italië is een vulkanisch gebied. Het gebied is rijk aan culturele schatten heeft een mooie natuur en er zijn prachtige krater-meren met volop recreatiemogelijkheden. Voor elk wat wils dus.
    Geologisch gezien lijkt het op de Vulkaan-Eifel, ook al zijn er grote verschillen. Er zijn gebieden waar, net als bij Mendig (“in den Dellen”) sanidinieten met veel mooie mineralen voorkomen. Een deel daarvan lijkt sprekend op die van Mendig. Er zijn echter ook grote verschillen. Het zoeken en vinden is in deze regio niet echt moeilijk, al zijn de zeldzame mineralen natuurlijk wel zeldzaam!
    Verder wil ik nog aandacht besteden aan Pereta. Een uitstapje daarheen is niet ver en zeker lonend.
    Een kleine greep uit de mineralen die aan bod komen:
    Viterbo: sanidien, titaniet, zirkoon, thoriet, hellandiet (-Ce en -Y), vicaniet-(Ce), …….
    Pereta: antimoniet, klebelsbergiet, coquandiet, peretaiet, ottensiet, ……
    Voor de liefhebber zullen er voor verzamelaars-prijzen mineralen beschikbaar zijn, zowel van de regio Viterbo als van Pereta.

    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

17 april 2020
  • Gea kringavond

    17 april 2020 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Hans Steur - De wereld tijdens het Devoon

    Het Devoon (419 - 359 miljoen jaar geleden) wordt wel het Tijdperk van de Vissen genoemd. Maar het is ook het de periode van de verovering van het land door planten en dieren. De eerste bomen en de eerste zaadplanten verschijnen. Terwijl in  het begin alleen geleedpodigen als spinachtigen en miljoenpoten het land bevolken, kruipen in het Midden-Devoon ook de eerste kwastvinnigen/viervoeters het land op.
    In deze lezing wordt een beeld gegeven van het leven in zee en op het land. Dat gebeurt zo veel mogelijk aan de hand van eigen fossielen, b.v. afkomstig uit vindplaatsen als Bundenbach, Boussu-en-Fagne, Gerolstein, Achanarras, Rhynie en Forfar. Ook de ligging en beweging van de continenten, het CO2- en het O2-gehalte van de atmosfeer en de temperatuur komen aan de orde.

    Een kleine tentoonstelling van fossielen is aanwezig.


    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.

     

15 mei 2020
  • Gea kringavond

    15 mei 2020 tijd: 20:00 - 22:30
    Kenniscentrum van het Hunebedcentrum, Bronnegerstraat 12, Borger, Nederland

    Erwin Kaspers: Meteorieten en inslagkraters op Aarde


    De kringavond is alleen toegankelijk voor kringleden en introducees.