Gea Drenthe https://gea-drenthe.nl Geologische activiteiten in Drenthe Thu, 26 Jul 2018 19:18:13 +0000 nl hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.9.8 https://gea-drenthe.nl/wp/wp-content/uploads/2016/04/cropped-Gea-logo-50x50.gif Gea Drenthe https://gea-drenthe.nl 32 32 Open dag Gea op 7 oktober https://gea-drenthe.nl/open-dag-gea-op-7-oktober.html Mon, 23 Jul 2018 17:09:43 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4500 Open dag Gea Drenthe in het hunebedcentrum in Borger Op 6 en 7 oktober is het weekend van de Wetenschap, waar ook het Hunebedcentrum aan mee […]

Het bericht Open dag Gea op 7 oktober verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Open dag Gea Drenthe in het hunebedcentrum in Borger
Op 6 en 7 oktober is het weekend van de Wetenschap, waar ook het Hunebedcentrum aan mee doet.

In het kader hiervan houdt Gea Drenthe daarom houden  op 7 oktober een open dag.
Dit doen wij in de Granietzaal in het kenniscentrum  van het Hunebedcentrum.

Het begint om 11.00 uur tot 16.00 uur.
Wat zal er te doen zijn:
  • Gerrit Eggink gaat rondleidingen geven in de keientuin
  • Marinus Boerrigter staan er met zand.
  • Ron Teunissen met UV mineralen.
  • Peter Hofstee gaat stenen zagen.
  • Annie Rocks met fossielen uit de Drentse Keileem.
  • Koos Tap met Micromounts zichtbaar gemaakt op beeldscherm.
  • Verder zal er een doorlopende presentatie zijn van onze zoekdagen.
  • Er worden proefjes gedaan met mineralen op gebied van hardheid, zoutzuurproef en men kan er mineralen polijsten.

Bij deze proefjes worden we ondersteund door jeugdleden.
Er ligt informatiemateriaal voor de bezoekers.

Heeft iemand nog een leuk idee wat hij of zij zou willen doen mail mij dan zodat je ingedeeld kan worden.
Mijn mailadres is: h-tap@home.nl
Voor de deelnemers wordt een lunch geregeld.
Jullie zijn op deze dag ook van harte welkom ons te bezoeken.
Koos Tap

Het bericht Open dag Gea op 7 oktober verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Gea kids dag 4 november 2018 https://gea-drenthe.nl/gea-kids-dag-4-november-2018.html Wed, 18 Jul 2018 18:10:37 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4495 Aanmelden Gea-Kids dag over fossielen op 4 november Hallo GEA-Kids, Op zondag 4 november hebben we weer een bijeenkomst van onze GEA-kids in het Hunebedcentrum. We […]

Het bericht Gea kids dag 4 november 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Aanmelden Gea-Kids dag over fossielen op 4 november

Hallo GEA-Kids,
Op zondag 4 november hebben we weer een bijeenkomst van onze GEA-kids in het Hunebedcentrum.
We gaan het dan hebben over fossielen.
Op deze middag gaat Koos iets vertellen over fossielen en we gaan zelf fossielen maken.
Uiteraard hebben we aan het eind van de middag weer een leuk cadeau voor jullie.
Opgeven kan tot 1 oktober en papa’s, mama’s, opa’s en oma,s zijn ook van harte welkom.

Aanmelden bij excursie@gea-drenthe.nl

Tot dan, Koos en Jannette.

Ammoniet

Het bericht Gea kids dag 4 november 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Gea kids excursie 14 oktober 2018 https://gea-drenthe.nl/gea-kids-excursie-14-oktober-2018.html Wed, 18 Jul 2018 17:58:59 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4492 Aanmelding Gea kids excursie naar de Piesberg op 14 oktober Hallo GEA-kids, Weten jullie nog dat ons uitstapje naar de Piesberg bij Osnabruck niet door ging, […]

Het bericht Gea kids excursie 14 oktober 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Aanmelding Gea kids excursie naar de Piesberg op 14 oktober

Hallo GEA-kids,
Weten jullie nog dat ons uitstapje naar de Piesberg bij Osnabruck niet door ging, omdat het zeer koud was?
Op zondag 14 oktober gaan we het nog eens proberen.
Op deze dag gaan we fossielen zoeken uit de carboontijd.
Wanneer je mee wilt geef je dan op en papa, mama, opa of oma moeten mee als begeleiding.
Dus 1 kind heeft 1 begeleider.
Opgeven voor 23 september excursie@gea-drenthe.nl

Nadere informatie volgt
Wij regelen de verzekering.

Koos en Jannette

Fossiel: Pecopteris Plumosa, Carboon, Piesberg

Fossiel: Pecopteris Plumosa, Carboon, Piesberg

Het bericht Gea kids excursie 14 oktober 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) https://gea-drenthe.nl/algemene-verordening-gegevensbescherming-avg.html Fri, 13 Jul 2018 19:21:02 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4479 Algemene verordening gegevensbescherming Zoals u welt zult weten is in mei de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) van kracht geworden. Deze verordening heeft ook gevolgen voor de […]

Het bericht Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Algemene verordening gegevensbescherming

Zoals u welt zult weten is in mei de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) van kracht geworden.
Deze verordening heeft ook gevolgen voor de GEA.

De Gea heeft een privacy beleid geformuleerd waarin beschreven is hoe wij met uw persoonsgegevens omgaan en wat uw rechten als donateur zijn.
Dit privacy beleid is op onze website gepubliceerd op pagina: https://gea-drenthe.nl/privacybeleid

Het kringbestuur vraagt de kring donateurs dit document door te lezen, wij gaan er van uit dat u hiermee voldoende geïnformeerd bent over uw rechten en over hoe we met uw persoonsgegevens (inclusief foto’s) omgaan. Als we geen reactie van u ontvangen gaan we er van uit dat u akkoord bent met het gepubliceerde privacybeleid.

Korte uitleg over de AVG

Wat is het doel van de AVG

  • Bescherming van persoonsgegevens

Wat is de inhoud van de AVG

  • Regels voor het verwerken van persoonsgegevens

Persoonsgegevens

Wat zijn persoonsgegevens

  • Alle gegevens die identificatie mogelijk maken (direct of indirect)
  • Bijvoorbeeld: naam, adres, woonplaats, telefoonnummers, postcodes met huisnummers, enz.
  • Gegevens van overleden personen vallen niet onder de definitie van persoonsgegevens
  • Bijzondere persoonsgegevens zoals: Kinderen, ras, godsdienst, seksuele geaardheid, biometrische kenmerken, gezondheid krijgen extra bescherming

Doelstellingen

Het verzamelen en verwerken van persoonsgegevens moet:

  • Een duidelijk doel dienen
  • Veilig gebeuren
  • Accuraat zijn
  • Geminimaliseerd zijn: alleen die gegevens verzamelen die echt nodig zijn
  • Rechtmatig zijn

Rechten betrokkenen

Een betrokkene wiens persoonsgegevens worden gebruikt heeft recht op:

  • Informatie (privacy verklaringen) zie https://gea-drenthe.nl/privacybeleid
  • Inzage / Kopie:
    u kunt een verzoek indienen om een kopie te krijgen van uw opgeslagen data, of onze opslag van data controleren
  • Rectificatie:
    Als de gegevens niet kloppen moet de Gea die aanpassen
  • Vergetelheid:
    Als u uw donateurschap beëindigd, moet de Gea uw data wissen. Tijdens uw donateurschap kunnen we u niet “vergeten”, de opgeslagen data is noodzakelijk voor het functioneren van de Gea
  • Overdraagbaarheid
  • Bezwaar

Tot besluit

Stichting Gea heeft een privacybeleid geformuleerd, deze is aangevuld met een paar specifieke punten voor kring Drenthe en gepubliceerd op https://gea-drenthe.nl/privacybeleid

Wij vertrouwen erop dat u hiermee voldoende geïnformeerd bent.

Jacob Otten
Secretaris Gea Drenthe

 

 

Het bericht Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Oertijdmarkt Borger 5 augustus 2018 https://gea-drenthe.nl/oertijdmarkt-borger-5-augustus-2018.html Thu, 12 Jul 2018 19:50:54 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4477 Oertijdmarkt Borger 5 augustus 2018 Zondag 5 augustus vindt op het buitenterrein van het Hunebedcentrum in Borger een Oertijdmarkt plaats. Gea Drenthe is hier ook weer […]

Het bericht Oertijdmarkt Borger 5 augustus 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Oertijdmarkt Borger 5 augustus 2018

Zondag 5 augustus vindt op het buitenterrein van het Hunebedcentrum in Borger een Oertijdmarkt plaats.

Gea Drenthe is hier ook weer aanwezig.

De markt met meer dan zestig standhouders op het gebied van archeologie, mineralen en fossielen is van elf tot vijf uur te bezoeken.

Meer informatie: https://www.hunebedcentrum.eu/events/oertijdmarkt/

Deelnemerslijst Oertijdmarkt 2018

Het bericht Oertijdmarkt Borger 5 augustus 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Kringavond programma 2018-2019 https://gea-drenthe.nl/kringavond-programma-2018-2019.html Thu, 12 Jul 2018 19:32:39 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4470 Programma 2018-2019 De programmering voor de kringavonden in  het seizoen 2018-2019 is inmiddels vastgesteld. Datum Spreker Onderwerp 14 september 2018 Paul Hille De cambrische explosie 19 […]

Het bericht Kringavond programma 2018-2019 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Programma 2018-2019

De programmering voor de kringavonden in  het seizoen 2018-2019 is inmiddels vastgesteld.

Datum Spreker Onderwerp
14 september 2018 Paul Hille De cambrische explosie
19 oktober 2018 Rolf Egberink Noorwegen
16 november 2018 Sjoerd Wendelaar Het laatste nieuws over onze verre voorouders
14 december 2018 Tom Koops Fossielen uit het oostelijke grind
18 januari 2019 Jaarvergadering, kwis en verloting
15 februari 2019 Erwin Kaspers Hydrothermale mineraalvorming in vulkaansystemen
15 maart 2019 Sebastiaan de Vet Meteorieten, de planetaire verhalenvertellers uit ons zonnestelsel
19 april 2019 Paul Mestrom Het Binn-tal
17 mei 2019 Koos Tap Vogezen, Zwarte Woud en meer

Meer informatie is te vinden op onze agenda pagina: https://gea-drenthe.nl/agenda

Het bericht Kringavond programma 2018-2019 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Aanmelding Hemelvaartexcursie 2019 geopend https://gea-drenthe.nl/aanmelding-hemelvaartexcursie-2019-geopend.html Thu, 12 Jul 2018 19:02:43 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4464 Aanmelding hemelvaartexcursie 2019   Beste Gea Drenthe leden, Onze Hemelvaartexcursie is afgelopen en geslaagd en de volgende kan georganiseerd worden. We willen van 30 mei tot […]

Het bericht Aanmelding Hemelvaartexcursie 2019 geopend verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Aanmelding hemelvaartexcursie 2019

 

Inmiddels zijn er zoveel aanmeldingen binnen dat excursie vol is, nieuwe aanmeldingen kunnen alleen nog op de reservelijst geplaatst worden

Beste Gea Drenthe leden,

Onze Hemelvaartexcursie is afgelopen en geslaagd en de volgende kan georganiseerd worden.

We willen van 30 mei tot 2 juni 2019 weer naar het Ertsgebergte, maar dit betekend dat wij onderkomens vroegtijdig moeten vastleggen omdat dit gebied heel populair is voor toeristen.
Daarom willen we het volgende nu al weten:

  1. Wie wil er mee.
  2. Welke accommodatie willen jullie.
    We hebben als mogelijkheden: camping, vakantiewoningen op de camping of een pension in Ehrenfriedersdorf.
  3. Ook willen we graag weten of u mee gaat naar Terra Mineralia het mooiste mineralen museum in de wereld, zodat wij dit kunnen vastleggen in het museum.

De opgave start nu en sluit eind augustus zodat Jannette en ik de excursie in september kunnen voorbereiden.

Let wel wie het eerst komt die het eerst maalt.
Er kunnen ongeveer 40 personen mee.
We nemen alleen zoekers en aanhang mee dus geen toeristen.

Reageer snel zodat wij aan de slag kunnen.

Aanmelden bij: excursie@gea-drenthe.nl

 

De excursiecommissie.

Het bericht Aanmelding Hemelvaartexcursie 2019 geopend verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Verslag excursie hemelvaart 2018: Welfesholz https://gea-drenthe.nl/verslag-hemelvaart-2018-welfesholz.html Thu, 24 May 2018 17:36:53 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4417 Verslag bezoek aan de halde van Welfesholz Een verslag van onze duitse gids Hartmut Huhle Himmelfahrt ist schon seit vielen Jahren für mich ein gebuchter Sammeltermin. […]

Het bericht Verslag excursie hemelvaart 2018: Welfesholz verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Verslag bezoek aan de halde van Welfesholz

Een verslag van onze duitse gids Hartmut Huhle

Hartmut Huhle

Hartmut Huhle

Himmelfahrt ist schon seit vielen Jahren für mich ein gebuchter Sammeltermin. Ob ich nun mit Freunden zu einer mehrtägigen Exkursion aufbreche oder ganz allein los ziehe.
Es geht immer in die Fossilien.

So habe ich schon mal früh um 6.00 Uhr (seniler Bettflüchter) im Amsdorf an der Betriebswache um Einlass ersucht, um Haizähne zu suchen.
Leider ist momentan keine Haizahnzeit. Diesmal hatten sich Freunde aus den Niederlanden angemeldet.
Wir wollten in den Kupferschiefer. Da ist mit Glück und Aufwand immer noch etwas zu finden.
Vorausgesetzt man hat eine Erlaubnis zum Begehen der Halden, die gegenwärtig im Abbau stehen.
Alle anderen stehen in der Regel unter Denkmalschutz (technisches Denkmal) oder Naturschutz (seltene und einmalige Pflanzengesellschaften).

Sammeln auf den Resten der Ausschlägehalde des Glückhilf-Schachtes bei Welfesholz am Donnerstag, den 10. Mai 2018

Der Treffpunkt ist nicht zu verfehlen.
Platz zum Parken ist ausreichend vorhanden und schwere Funde können ohne Probleme zum Auto geschafft werden.

Satelietfoto Welfesholz

Die Resthalde an der Straße von Siersleben nach Welfesholz besteht nur noch aus zwei im rechten Winkel zur Straße liegende Rippen.

Das Wetter war ausgezeichnet. Eher viel zu schön für das Sammeln ohne Schatten.
Ein Himmelfahrttag, wie er im Buche steht.
Getränke hatten alle genügend mit und mit Kopfbedeckung lässt es sich aushalten.

Welfesholz 2

Wir machen uns landfein.

Welfesholz 3

Anschließend eine kurze Einweisung in die Fundmöglichkeiten auf der Resthalde an
Hand von Beispielen und mit Hilfe von Schautafeln.

Welfesholz schautafel

Schautafel in meinem Keller.

Welfesholz 4

Danach wird die Lage gepeilt. Wo legen wir mit Graben los?

Es dauerte nicht lange und die ersten Fossilien wanderten in die mitgebrachten
Behältnisse.
Im Folgenden ein paar der gefundenen Stücke (In situ-Fotos „aus der Hüfte
geschossen“). Es waren am Ende des Sammeltages mehrere vollständige
Palaeoniscum, ein Acentrophorus und viele Palaeoniscum-Reste. Leider jedoch
keine Pflanzenfossilien.

Welfesholz 5

Die ersten Funde. Ein vollständiger Palaeoniscum freieslebeni von ungefähr 15 cm
Länge. Ein Teil des Kopfes und des Schwanzes ist noch unter Gestein verborgen.
Die Präparation sollte nicht vor Ort passieren. Den Gips auf dem Fossil beseitigt man
durch ein längeres Wasserbad (ca. 1 Tag). Wer will kann den Schieferbrocken dann
noch mit der Flex oder Fliesenschneidmaschine verkleinern. In beiden Fällen
benötigt man in der Regel anschließend ein Bad. Der Staub zieht in jede Pore und
mit Wasser ist es auch nicht viel besser. Ich nutze deshalb beim Nassschneiden eine
große Plasteverpackung mit Löchern für Kopf und Arme als Schutz.

Welfesholz 6

Ein weiterer Palaeoniscum freieslebeni. Diesmal so um die 20 cm lang. Der Schädel
knickt nach oben weg. Auch hier bringt ein längeres Wasserbad und die Reinigung
mit Wasser und Seife bestimmt viele Details zu Vorschein.

Welfesholz 7

Ein Acentrophorus glaphyurus (ca. 4 cm). Mit etwas Glück kann der Kopf von der
Gegenplatte auf diese Seite übertragen werden. Im hinteren Bereich ist der Fisch
zerrissen. Von der Schwanzflosse wird sicher nichts mehr zu finden sein. Trotzdem
sollte die Platte nach dem Waschen intensiv bemustert werden.

Der weiße Belag lässt sich wiederum durch ein längeres Wasserbad beseitigen.
Sollte danach immer noch ein leichter Kalkschleier vorhanden sein, dann das Fossil
mit Essig-Essenz einpinseln, kurz einwirken lassen und danach mit viel Wasser
ausgiebig spülen.

Welfesholz 8

Der beste Fund. Ein etwa 10 cm großer, mit Chalkopyrit vererzter, gekrümmter
Palaeoniscum freieslebeni. Gefunden mit Platte und Gegenplatte.

Welfesholz 9

Und weiter geht es mit dem Sammeln.

Fotos: H. Huhle Alle Stücke in den Sammlungen der Finder.

 

 

 

Fotoalbum hemelvaart excursie Saksen-Anhalt mei 2018

Op onze fotowebsite staan foto’s van de hemelvaartexcursie die door kringleden zijn genomen.
Klik op de foto’s om ze te vergroten of ga rechtstreeks naar Flickr: Hemelvaart Saksen-Anhalt 2018

 

Het bericht Verslag excursie hemelvaart 2018: Welfesholz verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Verslag excursie Hohenlimburg, 16 april 2018 https://gea-drenthe.nl/verslag-hohenlimburg-16-april-2018.html Sat, 05 May 2018 14:37:03 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4407 Verslag van de excursie naar Hohenlimburg 16 april 2018   Het was een mooie zonnige dag. We konden iets later naar binnen aangezien de auto met […]

Het bericht Verslag excursie Hohenlimburg, 16 april 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Verslag van de excursie naar Hohenlimburg

16 april 2018

 

Het was een mooie zonnige dag. We konden iets later naar binnen aangezien de auto met onze excursieleider erin verkeerd was gereden op de Duitse snelwegen.

Maar dat kon de pret niet drukken. Frau Antje, onze Duitse begeleidster, stond met haar hulp al op ons te wachten.

Nadat de nodige handtekeningen waren gezet konden we met de auto’s door de slagboom naar boven in de groeve rijden.

We vonden er zowel mooie calcieten als bijzondere fossielen. Iedereen ging weer met de nodige stenen naar huis. De jaarlijkse excursie naar Hohenlimburg is altijd weer een feest. Op naar volgend jaar…

Harrie Wolters

 

Fotoalbum excursie Hohenlimburg 16 april 2018

Klik op de foto’s om ze te vergroten of ga rechtstreeks naar Flickr Fotoalbum Hohenlimburg 16 april 2018

Het bericht Verslag excursie Hohenlimburg, 16 april 2018 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
De kleurrijke zandsteen van Petra, Jordanië https://gea-drenthe.nl/kleurrijke-zandsteen-van-petra.html Fri, 04 May 2018 20:28:20 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4386 De kleurrijke zandsteen van Petra, Jordanië Petra is verkozen tot één van de 7 nieuwe wereldwonderen, een lijstje waar ook de Taj Mahal, het Colloseum, Machu […]

Het bericht De kleurrijke zandsteen van Petra, Jordanië verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
De kleurrijke zandsteen van Petra, Jordanië

Petra is verkozen tot één van de 7 nieuwe wereldwonderen, een lijstje waar ook de Taj Mahal, het Colloseum, Machu Picchu op staan.

Petra is zo belangrijk dat het op zichzelf al de hele toeristische industrie in Jordanië aan de gang kan houden, en dat is terecht.

Het Klooster (Al-Deir) hoog in de bergen van Petra, Jordanië

Het Klooster (Al-Deir) hoog in de bergen van Petra, Jordanië

De antieke Nabateese stad was eeuwenlang vergeten, alleen bekend bij de bedoeïenen die er woonden, totdat de Zwitserse ontdekkingsreiziger Burckhardt het toevallig ontdekte in 1812.
Wat er nu nog rest is een uitgebreide necropolis die nog veel van zijn sfeer heeft behouden dankzij zijn ontoegankelijke locatie in een kaal landschap tussen prachtige bergen.

Petra kan bereikt worden via de Siq, een lange nauwe kloof, ooit een heilige weg, diep in de schaduw van de klifwanden. Aan het eind van de Siq zie je plotseling het door de zon belichte schathuis, erg indrukwekkend.

Blik op de Schatkamer (Al-Khazneh) vanuit de Siq, Petra, Jordanië

Blik op de Schatkamer (Al-Khazneh) vanuit de Siq, Petra, Jordanië

Geschiedenis

Petra wordt sinds de prehistorie bewoond. Deze karavaanstad van de Nabateeërs ligt tussen de Rode Zee en de Dode Zee en was een belangrijk kruispunt tussen Arabië, Egypte en Syrië-Fenicië.

De Nabateeërs waren een nomadische stam die in de 6e eeuw v.Chr. in het gebied kwamen wonen. Het waren goed georganiseerde handelaren die de karavaanroutes door westelijk Arabië beheersten. De hiermee verkregen rijkdom werd geïnvesteerd in de stad Petra.

Petra is half gebouwd, half uitgehouwen uit de rotsen en wordt omringd door bergen vol passages en kloven. Het is een van ’s werelds beroemdste archeologische vindplaatsen. In het landschap met overheersend rode zandsteen, zijn de oude oosterse tradities samengesmolten met de Hellenistische architectuur. Petra is van uitzonderlijke waarde vanwege de enorme hoeveelheid graf- en tempelarchitectuur, religieuze plaatsen en de restanten van kanalen, tunnels en omleidingsdammen.

Op het hoogtepunt, rond het jaar nul woonden er 30.000 mensen in Petra. De Nabateeërs ontwikkelden een eigen schrift dat een directe voorloper is van het hedendaagse Arabisch.

Straat van facades, Petra, Jordanië

Afgesleten, gebande en gekleurde zandsteen in de straat van facades, Petra, Jordanië

Rond het jaar 100 verschoven de handelsroutes waardoor de welvaart in Petra afnam. Als een gevolg hiervan konden de Romeinen de macht overnemen. De Romeinen voegden hun eigen architectuur toe aan Petra
Grote aardbevingen in 363 en 551 verwoesten grote delen van de stad, alleen de in de kliffen uitgehakte tombes, tempels en feestzalen waren stevig genoeg om overeind te blijven.
Na deze aardbevingen verdween Petra in de vergetelheid

Kleurrijke zandsteen

Petra beslaat een uitgebreid gebied waar veel te zien is, met veel lange trappen naar hooggelegen offerplaatsen. We hebben in de 2 ½ dag dat we hier waren 73km gelopen waarbij we op en neer meer dan 2000 hoogtemeters hebben gemaakt.

De kleurrijke Al-Habis berg in Petra, Jordanië

Op de kleurrijke Al-Habis berg in Petra, Jordanië

Als je door Petra loopt om al die monumenten te bekijken, dan krijg je als geologisch geïnteresseerde ook steeds meer oog voor het prachtige landschap met kale honinggele, paars-bruine en roze zandstenen bergen en kliffen, door erosie mooi afgeronde rotsen maar ook wanden die gemaakt lijken in een chocolade-fontein.

Blauwe, gele en witte zandsteen in de overblijfselen van een tombe. Al-Habis berg, Petra, Jordanië

Blauwgrijze, gele, bruin-rode en witte zandsteen in de overblijfselen van een tombe. Al-Habis berg, Petra, Jordanië

Nog fraaier zijn de felgekleurde zandstenen die op veel plekken, vaak dwars door tombes en tempels heen tevoorschijn komen. Wit, rood, blauw, geel, grijs; ritmisch afwisselend in banden, wild in golven en in draaikolken. In close-up bekeken vormen ze prachtige abstracte schilderijen. We waren al snel op jacht naar steeds weer nieuwe vormen en kleuren.

Geologie

Petra is uitgehouwen in twee geologische zandsteen formaties: de Umm Ishrin-formatie waarin de meeste monumenten zijn uitgehakt en de Disi-formatie met een gering aantal monumenten.

Obelisk tombe en Bal al-Siq triclinium, één van de weinige monumenten die uitgehakt zijn uit het zandsteen van de Disi formatie

Obelisk tombe en Bal al-Siq triclinium, één van de weinige monumenten die uitgehakt zijn uit het zandsteen van de Disi formatie

De hele Umm Ishrin formatie bestaat uit massieve, veelkleurige (geel, grijs, rood, bruin en mauve-rood) fijn- tot middel-grofkorrelige, cross-bedded zandsteen. De dikte van de formatie is 300-350 m. De leeftijd is Late Cambrium (500 miljoen jaar oud). De zanden zijn afgezet door vlechtende rivier systemen.

Gele, witte en rode zandsteen van de Umm Ishrin formatie. Al-Habis berg, Petra

Gele, witte en rode zandsteen van de Umm Ishrin formatie. Al-Habis berg, Petra

De Umm Ishrin-formatie bestaat uit kwartszandsteen die grotendeels door ijzeroxiden aan elkaar gecementeerd is.
De formatie is echter niet erg goed gecementeerd. Het is relatief vrij gemakkelijk te bewerken, maar stevig genoeg om voldoende stabiliteit te hebben. Dit is mogelijk een van de redenen waarom de Nabateeërs de Umm Ishrin-formatie hebben gekozen als een nederzettingenlocatie.

Spectaculaire kleurrijke zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

Spectaculaire kleurrijke zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

De verschillende kleuren

De verschillende kleuren van het zandsteen worden veroorzaakt door de samenstelling van het cement, de kwartskorrels zijn vrijwel kleurloos

  • Lichtbruin-geel door een mengsel van het heldere kwarts met de donker gele veldspaat.
  • Geel door zwavel
  • Roze tot donker roodachtige tinten (terra tinten) door ijzeroxide.
  • Blauw, donkerpaars en grijs door mangaan.
  • Wit zandsteen heeft een gebrek aan cement, de zandsteen is meestal broos
Kleurrijk zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

Kleurrijk zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat in Petra

Het is belangrijk je te realiseren dat de kleuren ontstaan zijn na het afzetten van het zand, door neerslag van mineralen die door grondwater zijn aangevoerd.

Dit in tegenstelling tot de cross-bedding (kriskras-gelaagdheid) structuren die ontstaan tijdens de afzetting en die aangeven in welke richting het rivierwater stroomde dat het zand af heeft gezet.
De kleuren kunnen dus dwars door de afzettingsstructuren heen lopen.

Kleurrijk zandsteen van de berg Al Habis, Petra

Kleurrijk zandsteen van de berg Al Habis, Petra

Liesegang banden

De ritmische patronen en ringen die we veel in de Umm Ishrin formatie tegenkomen, ook bijvoorbeeld in de Wadi Rum en in de Wadi Mujib, maar die vooral in Petra spectaculaire vormen aannemen worden Liesgang banden of ringen genoemd.

Liesegang ringen in Umm Ishrin zandsteen, Petra

Liesegang ringen in Umm Ishrin zandsteen, Petra

Het precieze mechanisme waardoor Liesegang ringen  gevormd worden is niet volledig bekend en wordt nog steeds onderzocht.
Er is echter een neerslagproces waarvan wordt gedacht dat het de katalysator is voor de vorming van de Liesegang-ring,
de Ostwald-Liesegang oververzadiging-nucleatie-uitputting cyclus.

Dit proces vormt een zich ritmisch herhalende reeks banden in het zandsteen om-en-om verrijkt of juist verarmd met kleur gevende mineralen.

Detailopnamen

Als je de bontgekleurde zandsteen in detail bekijkt dan lijken het wel abstracte kunstwerkjes.

Rood met wit Umm Ishrin zandsteen met breuklijnen die zijn ontstaan nadat de kleuren zich gevormd hebben

Rood met wit Umm Ishrin zandsteen met breuklijnen die zijn ontstaan nadat de kleuren zich gevormd hebben

Magenta en witte streping in de Umm Ishrin zandsteen in Petra

Magenta en witte streping in de Umm Ishrin zandsteen in Petra

Bont gestreept Umm Ishrin zandsteen in Petra. Detail opnames van deze patronen lijken wel abstracte kunst

Bont gestreept Umm Ishrin zandsteen in Petra. Detail opnames van deze patronen lijken wel abstracte kunst

Terra tinten in de Umm Ishrin zandsteen die je passeert als je de lange trappen naar het Klooster beklimt.

Terra tinten in de Umm Ishrin zandsteen die je passeert als je de lange trappen naar het Klooster beklimt.

Kleurrijk zandsteen in tombes tussen Wadi Farasa en de Facade straat

Kleurrijke patronen in de Umm Ishrin zandsteen, detail

Kleurrijke patronen in de Umm Ishrin zandsteen, detail

Jacob Otten

Het bericht De kleurrijke zandsteen van Petra, Jordanië verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Verslag van de Gea kids ruil- en doe-middag https://gea-drenthe.nl/verslag-van-de-gea-kids-ruil-en-doe-middag.html Fri, 04 May 2018 18:22:13 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4379 Gea kids ruil- en doe-middag, 22 april 2018 Omdat in maart onze zoekdag naar de Piesberg door de barre weersomstandigheden niet door kon gaan hebben we […]

Het bericht Verslag van de Gea kids ruil- en doe-middag verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Gea kids ruil- en doe-middag, 22 april 2018

Omdat in maart onze zoekdag naar de Piesberg door de barre weersomstandigheden niet door kon gaan hebben we een alternatief bedacht en een determineer, ruil en doe-middag georganiseerd.
Het was een beetje kort dag en daarom kwamen er minder kinderen opdagen om dat er andere activiteiten waren gepland.
Maar dat mocht de pret niet drukken, er kwamen 15 kinderen en de activiteiten waren aantrekkelijk.

Ron Teunissen kwam met zijn “donkere kamer” om ons fluorescerende stenen te laten zien en ons uit te leggen hoe zulk licht tot stand komt. Ook kregen alle kinderen een zakje mee met fluorescerende steentjes.
Annie Rocks kwam de kinderen vertellen over de fossieltjes die ze gevonden heeft in de keileem uit Drenthe, Ook kregen ze allemaal een stukje steen uit het Carboon met bladfossielen. Erik van IJsseldijk had haaientanden bij zich en ook daarvan mochten ze naar een paar meenemen.
Marinus Boerrigter was er met zijn zandtentoonstelling en ook hij had voor de kinderen gipsrozetjes meegenomen en ook deze bleken “toverstenen” te zijn. Bij Ron werd het bewijs geleverd.
Zelfs een van de kinderen, Emma, had weggeefsteentjes bij zich.
Koos had zijn microscoop met camera en laptop meegenomen en de kinderen vergaapten zich aan de mineraaltjes die je met het blote oog bijna niet kon zien. ook konden de kinderen hun meegebrachte stenen door de microscoop bekijken.
Kleurplaten lagen klaar en waren erg in trek, je kon determineren met de “krasproef”of met zoutzuur bepalen of je steen van kwarts of calciet was.
Polijsten was erg in, met een beetje polijstpoeder en water een gezaagde en licht gepolijste steen op een glasplaat de steen nog mooier maken. En dan mee naar huis nemen, wauw. Het lukte allemaal erg goed.
Ook was er een tafel met boeken over dinosaurussen en daar kon je je kennis mee vergroten over deze tot de verbeelding sprekende dieren.

En aan het einde het grote uitzoeken. Kisten met fossielen en mineralen stonden er klaar en ze mochten naar hartenlust uitzoeken. Sommige kinderen konden het bijna niet meer dragen en de stralende gezichten zeiden ons genoeg.
De kinderen hebben buiten nog naar jaspis gezocht en een van de kinderen haalde er een steen uit met fantastische fossielen (bofkont).
Het was warm maar o zo gezellig. We verheugen ons er al weer op november, fossielen zal dan het onderwerp zijn. En natuurlijk gaan we de zoekdag in oktober weer organiseren.

Koos Tap

 

Fotoalbum Gea Kids ruil- en doe-middag

Klik op de foto’s om ze te vergroten of ga rechtstreeks naar Flickr Fotoalbum Gea Kids ruil- en doemiddag

Het bericht Verslag van de Gea kids ruil- en doe-middag verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
NGV cursussen in Zwolle https://gea-drenthe.nl/ngv-cursussen-zwolle-ook-voor-gea-donateurs.html Thu, 03 May 2018 17:20:38 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4367 NGV cursussen in Zwolle ook voor Gea-donateurs In het kader van de samenwerking tussen NGV en GEA staan cursussen die de NGV organiseert ook open voor […]

Het bericht NGV cursussen in Zwolle verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
NGV cursussen in Zwolle ook voor Gea-donateurs

In het kader van de samenwerking tussen NGV en GEA staan cursussen die de NGV organiseert ook open voor donateurs van Stichting GEA onder de zelfde condities als voor NGV leden geldt.

CURSUS AGENDA:

Geschiedenis van de Archeologie, Prehistorie en Geologie

30 juni en 7 juli: waar: SIO-Zwolle: docent: dr. Tom Reijers.
Klik hier voor informatie en aanmelding

Landschappen voor Reizigers

14, 21 en 28 juli en 4 en 11 augustus;
waar: SIO-Zwolle; docent: dr. Tom Reijers
Klik hier voor informatie en aanmelding

Introductie in de Geologie

22 en 29 september, 13, 20 en 27 oktober
en 3 november; waar: SIO-Zwolle: docent: dr. Tom Reijers.
Klik hier voor informatie en aanmelding

Mineralen determineren

10 en 17 november en 1 en 8 december;
waar: SIO-Zwolle; docent: drs. Maaike van Tooren
Klik hier voor informatie en aanmelding

Voor alle cursussen geldt:
Bij onvoldoende belangstelling gaat de cursus niet door en volgt restitutie van het inschrijfgeld.
(Het inschrijfgeld voor een cursus is inclusief een syllabus).

Het bericht NGV cursussen in Zwolle verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Geo reizen https://gea-drenthe.nl/geo-reizen.html https://gea-drenthe.nl/geo-reizen.html#respond Thu, 03 May 2018 16:59:23 +0000 http://gea-drenthe.nl/?p=3207 Geo reizen Geo reizen organiseert  groepsreizen met een geowetenschappelijk karakter. Zij hebben een uitgebreid programma dat te vinden is op hun website https://www.georeizen.nl/ Het gaat zowel […]

Het bericht Geo reizen verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Geo reizen

Geo reizen organiseert  groepsreizen met een geowetenschappelijk karakter.

Zij hebben een uitgebreid programma dat te vinden is op hun website https://www.georeizen.nl/

Het gaat zowel om verre reizen, en uitstapjes in de buurt.

NB Geo reizen is een commerciële instelling en heeft geen relatie met de Gea. Wij geven deze informatie door omdat het voor onze leden interessant kan zijn.

Zuid Afrika – Archaïsch leven, een mega-intrusie en een mega-impact

16 augustus – 28 augustus 2018

De Zuid-Afrika reis van 16-28 augustus gaat zeker door. Hoewel u zich daar ook nog voor kunt opgeven. Geologisch het neusje van de zalm met 3 geologische hoogtepunten: de Barberton geotrail, het Bushveld intrusieve complex en de resten van de grootste inslagkrater ter wereld, de Vredefort krater. Kruger National Park voor wildlife én geologie&landschap en de Drakensbergen met God’s Window en de Blyde Rivier Canyon slaan we natuurlijk niet over.


Nieuw: Rügen en Bornholm

6 september-15 september 2018

Nieuw op de site is de reis naar de  eilanden Rügen en Bornholm in de Oostzee van 6-15 september met fossielen van Cambrium tot en met Krijt en de beroemde Bornholmse granieten. Afhankelijk van het aantal deelnemers maken we hier een carpoolreis of een reis met huurbusjes van. We hebben op Bornholm een nieuwe verblijfplaats aan de grillige noordkust in Gudjhelm.


Prehistorie, Archeologie, Geschiedenis en Geologie van de Noord Spaanse Cantabrische kust

12 september – 19 september 2018

Ook in september (12-19) kunt u met de Archeologische-geologische reis van Tom Reijers mee naar Noord-Spanje, een uitbreiding en verdieping van een eerdere Georeis. De Picos de Europa krijgen we nu hopelijk wel te zien, de stuwmeren waren bijna opgedroogd maar zijn nu weer vol. Gelukkig.


Dagtochten in Nederland

Dagtochten in Nederland: geologische stadswandeling door de Utrechtse binnenstad op 8 april (afgerond) en 7 oktober met aandacht voor een breed scala aan natuursteen en de wandeling over de Utrechtse Heuvelrug (22 april en 9 september), een verrassend hoog fenomeen in een laag land én we gaan het West Nederlandse Bekken (17 juni) verkennen van het strand van Kijkduin tot in de Alblasserwaard.

Meer lezen

Het bericht Geo reizen verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
https://gea-drenthe.nl/geo-reizen.html/feed 0
Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen https://gea-drenthe.nl/determinatiegids-voor-noordelijke-zwerfstenen.html Thu, 03 May 2018 16:58:27 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4358 Stenen zoeken in Midden- en Noord-Nederland Het is jullie wellicht bekend dat Marja Braaksma en ik (Harry Huisman)  enige tijd geleden het plan hebben opgevat om […]

Het bericht Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Stenen zoeken in Midden- en Noord-Nederland

Het is jullie wellicht bekend dat Marja Braaksma en ik (Harry Huisman)  enige tijd geleden het plan hebben opgevat om over alle zwerfsteengroepen die in Nederland voorkomen foto determinatiegidsjes uit te geven. Om de kosten laag te houden doen we dit in eigen beheer.

Over door Rijn en Maas in ons land afgezette steensoorten zijn inmiddels twee deeltjes verschenen. Het betreft dus Zuidelijke grindstenen. Dat deze stenen inmiddels allang niet meer tot midden- en Zuid-Nederland beperkt zijn, is duidelijk. Deze grindstenen kom je overal tegen, zelfs in archeologische opgravingen in de Onlanden bij Roderwolde.

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen

Afgelopen vrijdag is deel 3 over Noordelijke zwerfstenen verschenen. Omdat de variatie aan steensoorten uit Scandinavië vele malen groter is dan de zuidelijke en ook kleuren en structuren nogal verschillen, keken we met spanning uit naar de kwaliteit van de afbeeldingen. De drukker heeft zijn best gedaan. We zijn meer dan tevreden.  Het is altijd afwachten hoe het uitpakt. Beeldschermafbeeldingen zien er anders uit dan op papier.

Het boekje telt meer dan honderd pagina’s waarin enige honderden zwerfsteensoorten zijn afgebeeld, vergezeld van beschrijvingen. We hebben met opzet de moeilijkheidsgraad binnen de perken gehouden. De gids is dan ook geschikt voor jong en oud met of zonder kennis van geologie en stenen. De foto’s laten stenen zien die iedereen kan vinden, dus niet gezaagd en gepolijst en ook niet doorgeslagen. De kans is groot dat een zelf gevonden zwerfsteen met behulp van dit boekje herkend kan worden. De beschreven zwerfsteensoorten zijn overzichtelijk in aparte hoofdstukken geplaatst.

De beschrijvingen van de zwerfstenen worden voorafgegaan door een inleidend gedeelte met hoofdstukken over hoe de stenen hier zijn gekomen, hoe ze te herkennen zijn, welke bestanddelen zitten er in en hoe je stenen kunt herkennen. Verder worden suggesties gegeven waar te zoeken. Belangrijk is ook een apart hoofdstuk over ijstijdsporen op zwerfstenen, alles ruimschoots voorzien van foto’s. Tekst en foto’s zijn afgedrukt op extra zwaar papier, dat tegen een stootje kan. Het boekje kan zonder bezwaar mee naar buiten worden genomen. Wel zo makkelijk bij het zoeken en vergelijken.

De publieksprijs van het boekje is bewust erg laag gehouden, ook al omdat we een drukker gevonden hebben die lager was met zijn prijs.  Het boekje kost 15,= euro, inclusief verzendkosten.

Ik voeg een paar screenshot bij van een aantal pagina’s om een indruk te geven van de inhoud.

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 1

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 1

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 2

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 2

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 3

Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen voorbeeld 3

Wilt U het boekje bestellen, stuur dan een mailtje aan m.braaksma07@gmail.com.

Met vriendelijke groet

Harry Huisman

Het bericht Determinatiegids voor noordelijke zwerfstenen verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Geologie van een bouwput https://gea-drenthe.nl/geologie-van-een-bouwput.html Wed, 28 Mar 2018 17:41:18 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4339 Geologie van een bouwput door Harry Huisman   Het zal veel mensen niet ontgaan zijn dat de verbouwingswerkzaamheden in het Hunebedcentrum van start zijn gegaan. De […]

Het bericht Geologie van een bouwput verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>

Geologie van een bouwput

door Harry Huisman

 

Het zal veel mensen niet ontgaan zijn dat de verbouwingswerkzaamheden in het Hunebedcentrum van start zijn gegaan. De oude ingang is inmiddels afgebroken. Deze heeft plaatsgemaakt voor een circa 2 meter diepe bouwput. Hier krijgt over enige tijd de nieuwe ingangspartij zijn vorm.

Het Hunebedcentrum in Borger ligt op het zuidoostelijke puntje van de voormalige Noordesch

Het Hunebedcentrum in Borger ligt op het zuidoostelijke puntje van de voormalige Noordesch

Waar een blik uit het raam in het restaurant niet toe kan leiden. Vanuit het raam was te zien dat zich in de wanden van de bouwput bovenaan een scherp afgegrensde pikzwarte laag aftekende. Als je een beetje bekend bent met het cultuurlandschap in Drenthe dan weet je dat rond de oude dorpen bouwlanden liggen die we kennen als essen. Deze dateren uit de Middeleeuwen. Karakteristiek voor Drentse essen is dat ze vaak een enigszins bol profiel hebben en volkomen vrij van bebouwing waren. Essen lagen meestal op goed ontwaterde en ook goed bewerkbare gronden. In Oost-Drenthe liggen de dorpen als snoeren achter elkaar, met name op de flanken van de zandruggen. Deze ligging garandeerde boeren een goed bewerkbare grond met in het groeiseizoen aanvoer van bodemvocht en voedende bestanddelen van hogerop.

Overzicht van de bouwput van de nieuwe ingang

Overzicht van de bouwput van de nieuwe ingang

Deze ideale situatie vind je niet overal. De topografie van het Oost Drentse zandruggenlandschap is oorzaak dat de meeste dorpen daar een noordes en een zuides hebben. Ooster- en westeressen ontbreken veelal omdat de smalle zandruggen aan weerszijden begrensd worden door natte/moerassige beekdalen. Alleen waar de zandruggen breder waren, zoals op de zuidelijke Hondsrug, vind je hier en daar bij de dorpen ook een ooster- en/of een westeres.

Ook Borger en het nabijgelegen Buinen hadden een noord- en zuides. Het Hunebedcentrum in Borger ligt op het enigszins oostelijk gelegen deel in het zuiden van de Noordesch. Om ‘eeuwige roggebouw’ mogelijk te maken moest men de esgronden bemesten. Zandgrond bevat van nature weinig voedende bestanddelen en houdt plantenvoedsel ook slecht vast. Hier komt bij dat zandgrond droogtegevoelig is. Zeker vanaf de Middeleeuwen paste men potstalbemesting toe. Schapen- en koemest, vermengd met heide- en veenplaggen werd vanuit de potstal op de esakkers uitgereden. De humeuze bestanddelen in de mest zorgden ervoor dat het zand meer vocht vast kon houden. Rogge was bij uitstek het graangewas dat op de betrekkelijk schrale Drentse zandgrond nog een goede oogst toeliet.

Het zwarte esdek ligt met een scherpe overgang op roodbruin geoxideerde keileem uit de Saale-ijstijd

Het zwarte esdek ligt met een scherpe overgang op roodbruin geoxideerde keileem uit de Saale-ijstijd

Deze eeuwenlange bemestingsmethode is oorzaak dat de essen in de loop van de tijd een dik zwart esdek kregen, dat bij het Hunebedcentrum een dikte bereikt tussen 60 en 70cm. Het was deze gitzwarte laag die in de wand van de bouwput de aandacht trok. Het esdek ligt met een scherpe overgang op ongestoorde minerale ondergrond. Deze ondergrond is bijzonder van opbouw.

Afzettingen uit drie ijstijden

In de bouwput waren in drie windrichtingen profielwanden ontsloten. De dikte van het esdek varieert enigszins. De afzettingen daaronder stammen uit drie verschillende ijstijden. Enigszins verrassend is dat het dekzand uit de laatste ijstijd (Weichselien) geen doorlopende afzetting vormt. Ook de daaronder gelegen keileemafzetting uit de Saale-ijstijd geeft een rommelig beeld. Op enkele plaatsen ontbreekt deze zelfs. Wat opvalt is dat het dekzand onregelmatige pockets en zakvormige uitstulpingen vormt die in de onderliggende keileem zijn gedrongen.

In de westwand van de bouwput is onder het esdek gecryoturbeerd roodbruine Saale-keileem aanwezig. Deze vormen zakken en pockets in het onderliggende door ijsdruk scheefgestelde Peelozand

In de westwand van de bouwput is onder het esdek gecryoturbeerd roodbruine Saale-keileem aanwezig. Deze vormen zakken en pockets in het onderliggende door ijsdruk scheefgestelde Peelozand

Duidelijk is dat een deel van de oorspronkelijke keileemafzetting door erosie verdwenen is en ook dat de afzettingen van dekzand en keileem door cryoturbatie in de laatste ijstijd verstoord zijn geraakt. Een deel van de dekzandafzetting en wellicht ook delen van de keileem zullen in de loop van de tijd door aanploegen in het esdek zijn opgenomen. Dat het dekzand een geringe dikte heeft gehad en wellicht hier en daar ook heeft ontbroken, blijkt wel uit de talrijke kleine zwerfsteentjes die in het esdek aanwezig zijn. Deze zijn afkomstig uit het laagje keizand dat zich tussen keileem en dekzand bevond. Door aanploegen zijn keizand en stenen destijds in de bouwvoor opgenomen.

In het esdek zijn kleine zwerfsteentjes aanwezig. Deze zijn door verploegen uit het voormalige aanwezig keizand opgenomen. Keizand is een toplaagje van grof zand en stenen tussen keileem en dekzand dat in het koude deel van de laatste ijstijd door erosie is ontstaan.

In het esdek zijn kleine zwerfsteentjes aanwezig. Deze zijn door verploegen uit het voormalige aanwezig keizand opgenomen. Keizand is een toplaagje van grof zand en stenen tussen keileem en dekzand dat in het koude deel van de laatste ijstijd door erosie is ontstaan.

De keileem vormt geen doorlopende laag. Op enkele plaatsen rust het esdek direct op scheefgestelde zanden. Deze scheefstelling is duidelijk het gevolg van stuwing door ijs in de Saale-ijstijd. In de westwand bleek ook duidelijk dat verstoring door cryoturbatie tot in het onderliggende gestuwde zandpakket heeft doorgewerkt. In de tegenoverliggende oostelijke profielwand zijn keileem en onderliggend zand eveneens cryoturbaat verstoord, maar is de keileemlaag hier duidelijk dikker. Keileem vormt hier een doorlopende, zij het wisselend dikke laag.

In de roestbruin geoxideerde keileem is een grillig patroon van lichter gekleurd materiaal zichtbaar. Het zijn de sporen van vroegere boomwortels.

In de roestbruin geoxideerde keileem is een grillig patroon van lichter gekleurd materiaal zichtbaar. Het zijn de sporen van vroegere boomwortels.

In de roestbruine keileem zijn overal grillig verlopende verkleuringen zichtbaar. Afmeting, verkleuring en verloop maken duidelijk dat we hier te maken hebben met boomwortelpatronen. Vaak zien we dat waar boomwortels aanwezig waren de keileem ter plaatse niet geoxideerd maar gereduceerd is. Dat zal hier ook het geval zijn geweest.

Het onderliggende gestuwde zandpakket bestaat uit fijnkorrelig leemhoudend gelaagd zand. Hoogstwaarschijnlijk hebben we hier met een afzetting uit de Formatie van Peelo te maken. Het zand dateert hoogstwaarschijnlijk uit de Elster-ijstijd. De meer leemhoudende laagjes zijn bovenin roestig geoxideerd, meer naar onderen is van oxidatie geen sprake. Het zand toont hier de typische licht grijsblauwe kleur die het gevolg is van reducerende omstandigheden.

Wat is het verhaal?

Allereerst is het bijzonder dat in een amper 2 meter hoog profiel afzettingen zichtbaar zijn uit drie achtereenvolgende ijstijden. In de tweede plaats is het verrassend dat ijstektonisch gestuwd zand uit het Elsterien zo hoog in het profiel aanwezig is. De verwachting was namelijk dat in de bovengrond alleen afzettingen van dekzand uit de tweede helft van het Weichselien en keileem uit de Saale-ijstijd aanwezig zouden zijn.

Tijdens de eerste vergletsjeringsfase van ons land tijdens de Saale-ijstijd zijn smeltwaterzanden uit het Elsterien (Elster-ijstijd) door stuwwerking van het landijs geplooid en scheefgesteld

Tijdens de eerste vergletsjeringsfase van ons land tijdens de Saale-ijstijd zijn smeltwaterzanden uit het Elsterien (Elster-ijstijd) door stuwwerking van het landijs geplooid en scheefgesteld

Opmerkelijk is de geringe dikte van zowel dekzand als keileem. Waarschijnlijk is een en ander aan de topografie van het terrein te danken. Naar het oosten, richting Bronneger loopt het terrein af naar de laagte tussen westelijke en oostelijke Hondsrugtak. In zuidoostelijke richting is het verval naar het beekdal van het Voorste Diep nog veel groter. Deze terreingesteldheid zal oorzaak zijn dat tenminste een deel van de keileemafzetting door erosie/afspoeling is verdwenen. Bekend is dat de keileem op de westelijke Hondsrugtak in en rond Borger een geringe dikte bezit. Veel meer dan een meter bedraagt de laagdikte doorgaans niet. Verder zou de hogere ligging van het gebied rond het Hunebedcentrum oorzaak kunnen zijn dat zich hier amper van dekzandvorming sprake was. Het meeste zand zal in het Weichselien van de hoger gelegen delen zijn weggeblazen, richting lager gelegen gebied, wellicht tot in het Hunzedal.

Overzicht van de oostwand in de bouwput met 1) dekzand uit de Weichsel-ijstijd, 2) roodbruine keileem uit de Saale-ijstijd en 3) smeltwaterzand uit de Elster-ijstijd.

Overzicht van de oostwand in de bouwput met 1) dekzand uit de Weichsel-ijstijd, 2) roodbruine keileem uit de Saale-ijstijd en 3) smeltwaterzand uit de Elster-ijstijd.

De roestkleurige keileem dankt zijn kleur aan roestvorming van ijzerhoudende bestanddelen. De keileem is vuursteenhoudend, hetgeen veelal het geval is op de westelijke Hondsrugtak. Het Hunebedcentrum ligt op deze Hondsrugtak. Dit in tegenstelling tot de oostelijke Hondsrugtak bij Bronneger, waar op de hogere delen vuursteen ontbreekt. De aan- of afwezigheid van vuursteen is gekoppeld aan twee soorten keileem die in het Hondsruggebied op de zandruggen voorkomen. Beide keileemtypen verschillen in zwerfsteeninhoud. Op de westelijke Hondsrugtak komt vuursteenvrije keileem veel minder voor of ontbreekt.

 De Saale-keileem is door verwering en uitloging roestbruin verweerd.

De Saale-keileem is door verwering en uitloging roestbruin verweerd.

Opmerkelijk is de aanwezigheid van ijstektonisch gestuwd zand uit de Formatie van Peelo (Elsterien). Hoewel niet zeker is of dit sterk gelaagde leemhoudende zand alleen aan de Elster-ijstijd toegerekend kan worden – er zijn ook meningen die deze leemhoudende zanden tot een vroege fase van het Saalien rekenen – bevestigt de plooiing van het zandpakket dat deze vervorming uit de eerste fase van de vergletsjering van ons land dateert. Nadat het Scandinavische landijs in het Saalien vanuit het noordoosten ons land binnenschoof, trad vertraging op omdat de aanvoer van ijs uit het noorden enige tijd stagneerde. Deze stilstandsfase heeft in tegenstelling tot eerdere opvattingen zich niet beperkt tot Oost-Groningen alleen. Het stagnerende ijs heeft voorbij het later ontstane Hunzedal ook Oost-Drenthe beïnvloed. De dynamiek van het heen en weer bewegende ijs heeft de ondergrond in heel Oost-Drenthe intensief gestuwd. Deze stuwingsverschijnselen waren enige tijd geleden op een indrukwekkende wijze langs de N34 bij de afslag naar Exloo ontsloten. Ook uit eerdere graafwerkzaamheden langs de N34 bij Borger en bij Gasselte kon worden vastgesteld dat zanden uit de Formatie van Peelo ook daar intensief ijstektonisch zijn verstoord. Dit beeld komt in wisselende intensiteit overal voor in de zandruggen in het Hondsruggebied in Oost-Drenthe.

 

IJstektonisch scheefgestelde fijnkorrelige smeltwaterzanden uit de Formatie van Peelo (Elster-ijstijd).

IJstektonisch scheefgestelde fijnkorrelige smeltwaterzanden uit de Formatie van Peelo (Elster-ijstijd).

De stuwing van bodemlagen door landijs in een vroege fase van de landijsbedekking van ons land is op verschillende plaatsen in Oost- en Noord-Drenthe aan het oppervlak merkbaar. Grindhoudend grof zand met talloze witte kwartsen, radiolarieten en zwarte lydieten van oostelijke herkomst zijn te vinden op zandpaden achter het land van Bartje rond de ‘droge pingoruïne’ van Ees. Ook op de heide in de buurt komen ze talrijk voor. Vergelijkbare omstandigheden vinden we bij Tynaarlo, Vries en op verschillende plaatsen in de omgeving van Roden en Norg. Grind en grof zand zijn door smeltwater in de Elster-ijstijd door verspoeling opgenomen uit nog oudere rivierafzettingen en elders, samen met eigen materiaal weer afgezet. Stuwing door landijs is oorzaak dat dit materiaal thans aan het oppervlak ligt.

De waarnemingen in een bouwput, hoe gering van omvang ook, maken duidelijk dat het beeld dat we van de ondergrond van de Hondsrug hebben, voortdurend op detailniveau moet worden bijgesteld. Weer, wind en klimaat hebben meer invloed op bodemafzettingen gehad dan wel gedacht.

 

Dit artikel is geschreven door Harry Huisman en eerder gepubliceerd op het Hunebed nieuwscafé https://www.hunebednieuwscafe.nl/2018/03/geologie-van-een-bouwput/

Het bericht Geologie van een bouwput verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Het mysterie van Paaseiland https://gea-drenthe.nl/het-mysterie-van-paaseiland.html Mon, 22 Jan 2018 20:45:41 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4225 Paaseiland Om weinig plaatsen in de wereld hangt zo’n geur van mysterie als om Paaseiland, of Rapa-Nui zoals de Paaseilanders zeggen. Toen we november 2017 naar […]

Het bericht Het mysterie van Paaseiland verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Paaseiland

Om weinig plaatsen in de wereld hangt zo’n geur van mysterie als om Paaseiland, of Rapa-Nui zoals de Paaseilanders zeggen.

Toen we november 2017 naar Chili op vakantie gingen hebben we daarom besloten om gelijk ook maar naar Paaseiland te gaan: dat ligt weliswaar nog 3700km verderop, maar de snelste verbinding naar Paaseiland loopt via Chili.

Ahu Vai Uri en Ahu Tahai

Ahu Vai Uri en Ahu Tahai

Paaseiland ligt in de Stille Oceaan, bijna 3700 kilometer ten westen van Chili en meer dan 2000 kilometer van het meest nabij gelegen bewoonde land.
Hiermee is Paaseiland ook een van de meest geïsoleerde plaatsen op de planeet.
Het eenzame eiland is bekend om zijn opmerkelijke moai – grote stenen beelden met buitenproportioneel grote hoofden.

Geologie

Kaart van Paaseiland

Kaart van Paaseiland

Paaseiland is ongeveer zo groot als Texel. Paaseiland is samengesteld uit drie vulkanen die zijn ontstaan tussen 780.000 en 110.000 jaar geleden.
Naast de drie grote vulkanen komen nog zo’n 100 kleine vulkaankegels voor. Het eiland is geheel gevormd uit vulkanisch gesteente.
Paaseiland ligt op het westelijke einde van een 2500km lange lijn van onderwatervulkanen. Het is waarschijnlijk ontstaan op een hotspot.

Rano Kao krater

Rano Kao krater

Cultureel gezien behoort Paaseiland tot Polynesië, een uitgestrekt gebied met eilanden waarvan Paaseiland, Hawaï en Nieuw-Zeeland de uiterste hoekpunten vormen.

Korte geschiedenis

Paaseiland wordt door de lokale Polynesische bevolking Rapa Nui genoemd. De naam Paaseiland is gegeven door de Nederlandse ontdekkingsreiziger Jacob Roggeveen die het eiland als eerste westerling vond op paasdag 1722. Jacob Roggeveen rapporteerde dat hij staande moai had gezien.

Lang is er gediscussieerd over de herkomst van de bewoners van Paaseiland: uit Polynesië of uit Zuid-Amerika? Uit archeologisch, linguïstisch en genetisch onderzoek is tegenwoordig duidelijk dat Paaseiland bevolkt is vanuit Polynesië, waarschijnlijk vanuit de Marquesaseilanden, een reis van 3000 kilometer over zee.

Uit archeologisch onderzoek blijkt dat de eerste inwoners ergens tussen de 6e en 9e eeuw arriveerden in open kano’s.
Het aanwezige bos werd deels gerooid voor landbouwgrond.
De bewoners begonnen waarschijnlijk in de 11e eeuw met het maken van de moai (beelden), de productie duurde voort tot de 17e eeuw en resulteerde in bijna 900 beelden, dat is inclusief een flink aantal beelden die nooit afgemaakt zijn.

Er is veel discussie over de reden waarom de moai na de 17e eeuw niet meer gemaakt werden. Archeologische gegevens en pollenonderzoek geven aan dat tijdens deze periode het bos verdween. Dit heeft geleid tot de theorie dat door bevolkingsgroei en het vellen van de bossen voor landbouwgrond, de bodem erodeerde en er een ecologische crisis ontstond wat weer resulteerde in de instorting van de maatschappij: gewapende conflicten en het omverwerpen van de moai.

Op het hoogtepunt van de “moai-beschaving” woonden er mogelijk 12.000 mensen op Paaseiland, in 1722 toen de eerste westerling het eiland bezocht was deze beschaving eigenlijk al voorbij en was het inwonertal gedaald tot een paar duizend.

In de eeuwen daarna is het eiland bijna geheel ontvolkt geraakt door slavenhandelaars uit Peru.
Door het instorten van de samenleving in de 18e eeuw en de ontvolking door slavenhandelaars is veel informatie, bijvoorbeeld uit de orale traditie, verloren gegaan.
Paaseiland heeft een eigen schrift: het Rongo-Rongo, maar dat is nog niet ontcijferd. Archeologie is daarom een belangrijk middel om de mysterieuze geschiedenis van dit eiland te ontrafelen.

Moai

Voorouderverering komt algemeen voor in Polynesië, hiermee gepaard gaat het idee dat de spirituele kracht (manna) van een belangrijk persoon invloed kon blijven uitoefenen na hun dood.
Ook in andere delen van Polynesië werden altaren gemaakt voor belangrijke voorouders, maar nergens in Polynesië werden op zo’n grote schaal beeltenissen (moai) van voorouders neergezet als op Paaseiland.

Ahu Nau Nau bij Anakena strand

Ahu Nau Nau bij Anakena, het enige strand van Paaseiland

De enige Moai met gerestaureerde ogen.

Ahu Ko Te Riku, de enige moai met gerestaureerde ogen

Moai zijn 1 tot 10m groot, staan altijd op een platform (ahu) en zijn altijd gekoppeld aan een dorp waar de moai, als voorouders, beschermers en manna-leveranciers, over uit keken.
Omdat de meeste dorpen aan de kust lagen, staan de meeste ahu’s en moai op de kust en kijken landinwaarts.
Maar ook in het binnenland komen moai voor die daar geassocieerd zijn met dorpen die meer op landbouw gericht waren.

Schematische opbouw van een Ahu met Moais

Schematische opbouw van een Ahu met Moais

Een Ahu was opgebouwd uit verschillende delen: een verhoogd platform (A) met zijvleugels (B) en daarvoor een helling (C) met grote ronde keien.
Hiervoor was een open ruimte (D) die gebruikt werd voor ceremoniële doeleinden en vergaderingen.
Op het platform stonden de Moai (E) met Pukao hoofddeksels (F).
Achter de Ahu, meestal aan de zeekant waren crematieplaatsen (G) en begraafplaatsen (H) voor de as.
Naast de Ahu waren soms hellingen (I) voor de kano’s.
Aan de overkant van de open vlakte lag een dorp met lange smalle huizen (Hare Paenga), gebouwd als omgekeerde kano’s (J) waarvan de funderingsstenen nu nog regelmatig te zien zijn.

Boot huis

De fundering van een boothuis of Hare Paenga bij Ahu te Peu

Een reconstructie van een traditioneel huis, een Ahu Paenga, een “boot huis” in de vorm van een omgekeerde kano

Ook zijn op een aantal plaatsen nog “kippen-huizen” te zien, gebouwd uit los op elkaar gestapelde stenen met een toegang die met één steen af te sluiten en te verbergen was.
Handig tegen dieven.

Naast de Hare Paenga huizen werden ook de veel voorkomende grotten in lava-buizen gebruikt om in te wonen, en om tijdens conflicten in te schuilen.

Hoe werden moai gemaakt

Rano Raraku

Rano Raraku is de groeve waar al de Moai’s vandaan komen. In de groeve zijn nog heel veel moai’s achtergebleven. De Moai’s werden uitgehakt uit lapili tuf

Als een belangrijk lid van een stam overleed, werd begonnen met het uithakken van een beeld in de groeve van Rano Raraku uit het daar aanwezige lapili tuf, een zacht en relatief licht gesteente dat als nadeel heeft dat het de moai nogal gevoelig voor verwering maakt.
Het beeld werd liggend op zijn rug uitgehakt totdat er alleen nog maar een dammetje onder het beeld stond. Vervolgens werd dit ook losgehakt, werd het beeld rechtop gezet en de rug afgemaakt.
Het kon wel tot 2 jaar duren voor een grote moai was uitgehakt.

Rano Raraku

Moai’s werden liggend uitgehakt. Pas op het eind werd het beeld losgehakt van het moedergesteente, Lapili tuf.

Vervolgens werd het beeld naar zijn bestemming getransporteerd. Hoe dit precies gebeurde is niet bekend, er is geopperd dat dit met sledes of rollen kan zijn gebeurd, maar ook dat de beelden in staande stand waggelend zijn getransporteerd.

De oogkassen werden pas op de bestemming uitgehakt en voorzien van ogen van wit koraal, waarschijnlijk kreeg de moai op dat moment zijn manna. Alle witte ogen zijn verloren gegaan op één archeologische vondst na. Bij één van de moai zijn de ogen gereconstrueerd.

moai oog

Oorspronkijk Moai oog, gemaakt van wit koraal en rode scoria. Dit oog is gevonden op Anakena strand

In een later stadium in de geschiedenis werden de moai ook nog voorzien van een topknot, een “hoofddeksel” van rode scoria.
Rode scoria is een relatief licht vulkanisch gesteente dat uit een andere groeve (Puna Pau) kwam.
Dit hoofddeksel was waarschijnlijk een representatie van het haar, dat lang was en in een knotje gedragen werd.

Puna Pau is de groeve waar de topknots werden uitgehakt uit rood vulkanisch gesteente (Scoria). Buiten de groeve liggen een aantal onafgemaakte topknots

Wie nu de groeve Rano Raraku ziet kan daar bijna 400 moai zien in verschillende stadia van productie, veelal half begraven in de grond.
Als je dit ziet vraag je je af wat de paaseilanders bezield heeft om zoveel moai tegelijkertijd te maken die naar het eind toe ook nog steeds groter werden, en ze vervolgens plotseling zo achter te laten. Is dit een aanwijzing dat de beschaving over zijn hoogtepunt heen was, dat er toenemende concurrentie was tussen stammen en dat ze in een soort moai-manna-wapenwedloop waren verwikkeld? Probeerden ze naderend onheil af te wenden door meer moai als beschermers van hun dorpen neer te zetten?

Rano Raraku

Rano Raraku is de groeve waar al de Moai’s vandaan komen. In de groeve zijn nog heel veel moai’s achtergebleven. De moai’s zijn half begraven onder sediment.

Waarschijnlijk was het transport van de moai het grootste probleem, er waren niet voldoende middelen om alle moai te transporteren, waardoor ze achter bleven in de groeve  Rano Raraku.
De obsessie van de paaseilanders met het maken van steeds meer en grotere moai veroorzaakte een uitputting van de natuurlijke bronnen en menskracht en heeft een rol gespeeld in hun ondergang.

Neergang

Toen Jacob Roggeveen in 1722 Paaseiland bezocht stonden de beelden nog overeind. Een Spaanse expeditie in 1770 melde dat de beelden die zij zagen nog overeind stonden.
Toen James Cook het eiland in 1774 bezocht (slechts vier jaar later), waren er blijkbaar zware gevechten geweest, de bevolking was in een slechte staat van gezondheid en de meeste beelden waren omgeworpen.
In 1838 is de laatste waarneming van een nog staand beeld geweest. De nu weer staande moai zijn allen na 1955 gerestaureerd.

Ahu Akahanga

Ahu Akahanga is niet gerestaureerd. Hier is te zien hoe de Moai’s tijdens conflicten zo’n 250 jaar geleden omvergeworpen zijn. Alle Moai’s (buiten de groeve) waren in deze staat tot ze in de 2e helft van de 20e eeuw gerstaureerd werden.

Er zijn blijkbaar grootschalige gewelddadig conflicten geweest tussen de verschillende stammen veroorzaakt door uitputting van natuurlijke bronnen en gebrek aan voedsel. De moai van de vijanden werden daarbij omvergeworpen met hun gezicht naar de grond; daarmee vernietig je immers hun beschermer en spirituele bron van manna.

De genadeslag werd gegeven in 1862 toen Peru op grote schaal slaven van Paaseiland haalden. In totaal 1500 Paaseilanders werden afgevoerd met daaronder veel stamhoofden en ouderen die het Rongo-Rongo schrift nog konden lezen. Door pokken werd de bevolking nog verder gedecimeerd zodat er in 1877 nog slechts 111 mensen op Paaseiland woonden.

Vogelman cultuur

Na het ineenstorten van de georganiseerde samenleving aan het eind van de 17e eeuw ontstond er behoefte aan een nieuw geloofssysteem dat ordening zou brengen.
Waar de oude ordening gestuurd werd door stamhoofden en priesters, en gericht was op het maken van moai, ontstond nu een nieuwe ordening die gestuurd werd door de krijger klasse.
Hun oplossing was een sociale en religieuze revolutie in de vorm van een competitie die iedere stam kans gaf op leiderschap, niet als gevolg van status en rang, maar gebaseerd op fysiek vermogen: de vogelman wedstrijd.

De grot Ana Kai Tangata bevat overblijfselen van vogelschilderingen (Sterns) van de vogelman cultus

De leiders van alle stammen gingen elk voorjaar naar het rituele dorp Orongo op de Rano Kao krater. Elke stam had een deelnemer aangewezen die deelnam aan de vogelman wedstrijd: ze klommen bij de krater neer, zwommen naar de eilanden en wachten daar op de Bonte Sterns die elk jaar nestelen op de drie eilandjes voor de westkust van Paaseiland. De eerste deelnemer die terugkwam met een Stern ei had gewonnen. Zijn stamhoofd was voor een jaar vogelman, de spirituele leider van het eiland.
De laatste vogelman wedstrijd werd gehouden in 1867 waarna katholieke priesters er een eind aan maakten. Hiermee eindigde de bijzondere en afwijkende cultuur van Paaseiland.

Tegenwoordig is toerisme een belangrijke inkomstenbron en is er bij de Paaseilanders een hernieuwde interesse in het verleden en de cultuur van hun voorouders. Omdat er zo weinig bronnen zijn overgeleverd is er echter weinig met zekerheid bekend.

Het mysterie van Paaseiland is nog lang niet ontrafeld.

Jacob Otten

Het bericht Het mysterie van Paaseiland verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Geisers en hete bronnen in Chili https://gea-drenthe.nl/geisers-chili.html Sun, 31 Dec 2017 13:02:47 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4189 Geisers en hete bronnen in Chili In de Chileense Andes komen erg veel vulkanen voor. Het is dan ook geen wonder dat er ook veel geothermische […]

Het bericht Geisers en hete bronnen in Chili verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Geisers en hete bronnen in Chili

In de Chileense Andes komen erg veel vulkanen voor.
Het is dan ook geen wonder dat er ook veel geothermische verschijnselen zijn in de vorm van geisers en veel hete bronnen.
De hete bronnen, hoog in de Andes, worden vaak als (soms vrij primitieve) bad inrichtingen gebruikt.

Tijdens onze reis door noord Chili kwamen we een aantal van deze geothermische verschijnselen tegen, hieronder een beeldverslag.

El Tatio

Het Tatio geiserveld ligt op 4300m en is daarmee het hoogst gelegen geiserveld ter wereld.
Het geiserveld is het mooist bij zonsopkomst, omdat in de ochtend windstil is, en de temperatuur nog zo laag is dat de opstijgende waterdamp goed te zien is.
Overdag stijgt de temperatuur en en neemt de wind toe, waardoor er geen dampkolommen te zien zijn.

Geiser del Tatio - De geisers voor zonsopkomst. Het is koud, het vriest 8

Geiser del Tatio – De geisers voor zonsopkomst. Het is koud, het vriest 8 graden

 

Het geiserveld ligt een paar uur rijden ten noorden van San Pedro de Atacama, een toeristisch centrum. Elke ochtend voor dag en dauw vertrekt een karavaan aan busjes uit San Pedro om vóór zonsopkomst bij Tatio te zijn.
Omdat wij een camper hebben kunnen we bij het geiserveld overnachten zodat we niet in het donker over de onverharde wegen hoeven te rijden.

Dik aangekleed. Het is koud, het vriest 8 graden

Het is wel koud, het vriest 8 graden. De meegenomen mutsen en handschoenen komen goed van pas

De zon begint op te komen

Geisers del Tatio – De zon begint op te komen

Geiser del Tatio - stoomwolken

Geiser del Tatio – stoomwolken in tegenlicht

Geiser del Tatio - Prachtige kalkafzettingen gekleurd door algen en mineralen.

Geiser del Tatio – Prachtige kalkafzettingen gekleurd door algen en mineralen.

Termas de Puritama

Termas de Puritama is een rivier met een aantal poelen met warm water in de Quebrada de Guatin ten noorden van San Pedro de Atacama. Het ligt op de route naar el Tatio op 3500m hooog
We hadden een vrij lange wandeling over ruig terrein door de Quebrada (kloof) de Guatin gemaakt, en konden hier lekker even badderen, hoewel het water wel wat warmer had gemogen.
De termas was goed uitgerust met een goed onderhouden badhuis en met loopplanken. We hadden gehoopt dat we hier wat te eten konden kopen, maar dat was een misrekening. In de bergen van Chili is eigenlijk nergens wat te krijgen, het is wat dat betreft toeristisch nog erg onderontwikkeld (met uitzondering van San Pedro de Atacama), maar dat is juist de charme van Chili.
De wandeling terug was wel wat zwaarder.

Thermas de Puritama - thermische baden in een riviertje

Thermas de Puritama – thermische baden in een riviertje

 

Thermas de Puritama - De baden zijn ingericht met loopplanken en terassen.

Thermas de Puritama – De baden zijn ingericht met loopplanken en terassen.

Termas de Jurasi

Termas de Jurasi ligt helemaal in het noorden van Chili bij de plaats Putre en Park Lauca. Er was een badgelegenheid aangelegd die helemaal verlaten was.

Heerlijk warm water.

Thermas de Jurasi

Thermas de Jurasi – heerlijk warm water

Termas de Polloquere

Termas de Polloquere ligt aan de rand van Salar de Surire op 4300m hoogte, een prachtig gebied waar veel Flamingo’s, Vicuna’s en Nandoe’s te zien zijn.
De termas heeft geen faciliteiten, het waaide nogal en de lucht was koud, daarom van deze termas geen gebruik gemaakt.
We hebben hier overnacht in complete leegte en verlatenheid.

Thermas de Polloquere en Salar de Surire na zonsondergang

Thermas de Polloquere en Salar de Surire, de lucht kleurt paars/roze  na zonsondergang

 

Thermas de Polloquere - In de koude ochtendlucht is bij windstilte de stoom die van het hete water afkomt te zien

Thermas de Polloquere – In de koude ochtendlucht is bij windstilte de stoom die van het hete water afkomt te zien

Geisers de Puchuldiza

Geisers de Puchuldiza (4200m hoogte) stoten continue met grote kracht heet water uit.

Puchuldiza is onderdeel van een flink geothermisch veld. Er wordt onderzocht of er geothermische energie uit dit veld gehaald kan worden. De totale thermische energie die het veld voortbrengt wordt geschat op 33 MegaWatt

Geisers van Puchuldiza

Geisers van Puchuldiza spuiten continu met kracht heet water uit.

Termas van Enquelga

De Termas van Enquelga (Aguas Calientes) in park Isluga hebben een mooi aangelegde bad mogelijkheid die nu helaas wel behoorlijk vervallen is.
We konden hier goed wild kamperen.

Lama's bij Aguas Calientes, Enquelga

Lama’s bij Aguas Calientes, Enquelga

Jacob Otten en Corry Hofstee

Het bericht Geisers en hete bronnen in Chili verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Moderne stromatolieten https://gea-drenthe.nl/moderne-stromatolieten.html Sun, 31 Dec 2017 12:02:14 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4179 Stromatolieten Stromatolieten behoren tot de oudst bekende fossielen uit het precambrium. Er zijn stromatolieten bekend die 3,7 miljard jaar oud zijn. Stromatolieten ontstaan doordat matten van […]

Het bericht Moderne stromatolieten verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Stromatolieten

Stromatolieten behoren tot de oudst bekende fossielen uit het precambrium. Er zijn stromatolieten bekend die 3,7 miljard jaar oud zijn.

Stromatolieten ontstaan doordat matten van blauwwieren (Cyanobacteriën) kalkdeeltjes aan elkaar kitten tot dunne lagen. Deze lagen bouwen op totdat een koepel-, kegel-, of zuilachtige structuur onstaat. In het precambrium werden zo enorme hoeveelheden kalksteen gevormd.

De cyanobacteriën behoren tot de oudst bekende levensvormen en zijn primitief: hebben nog geen celkern maar wel bladgroenkorrels.

Moderne stromatolieten

Ook tegenwoordig worden nog stromatolieten gevormd. Een bekende locatie van moderne stromatolieten is Shark Bay in west Australië.

Maar ook in Chili zijn stromatolieten te vinden, bijvoorbeeld in de hyper-saline meren in de Atacama woestijn van noord Chili.

Laguna Tebinquiche

Eén voorkomen is bijvoorbeeld in Laguna Tebinquiche in het Salar de Atacama, een enorme zoutvlakte  ten zuiden van San Pedro de Atacama in het hoogland van de Andes.

Laguna Tebinquiche met in het midden de vulkaan Licancabur

Laguna Tebinquiche met in het midden de vulkaan Licancabur

 

Microbiele matten hebben in dit meer stromatoliet achtige structuren laten ontstaan

Microbiele matten hebben in dit meer stromatoliet achtige structuren laten ontstaan

Salar de Llamara

Een ander voorkomen is in een meertje in het Salar de Llamara in het Pampa del Tamarugal National Reserve

Salar de Llamara is ook weer een enorme zoutvlakte waar bijna geen leven voorkomt.
Bij zoutvlakte moet u zich trouwens geen beeld vormen van een wit, glad oppervlak.
Het zout is hier bruin en vormt schotsen die chaotisch door elkaar heen liggen als kruiend ijs.

In het meertje zijn stromatolieten te vinden die zijn gecombineerd met mooie gipskristallen.

Meertje in het Salar de Llamara met stromatolieten.

Meertje in het Salar de Llamara met stromatolieten.

 

In Salar de Llamara zijn stromatolieten te vinden die vooral ook als fossielen bekend zijn. Dit zijn structuren die gevormd zijn door microbiële matten in combinatie met afzetting van zout en gips. Het worden daarom ook wel bio-evaporieten genoemd. In Salar de Llamara zijn ze combineerd met mooie gipskristallen.

In Salar de Llamara zijn stromatolieten te vinden die vooral ook als fossielen bekend zijn. Dit zijn structuren die gevormd zijn door microbiële matten in combinatie met afzetting van zout en gips. Het worden daarom ook wel bio-evaporieten genoemd. In Salar de Llamara zijn ze combineerd met mooie gipskristallen.

 

In Salar de Llamara zijn stromatolieten te vinden die vooral ook als fossielen bekend zijn. Dit zijn structuren die gevormd zijn door microbiële matten in combinatie met afzetting van zout en gips. Het worden daarom ook wel bio-evaporieten genoemd. In Salar de Llamara zijn ze combineerd met mooie gipskristallen.

In Salar de Llamara zijn stromatolieten te vinden die vooral ook als fossielen bekend zijn. Dit zijn structuren die gevormd zijn door microbiële matten in combinatie met afzetting van zout en gips. Het worden daarom ook wel bio-evaporieten genoemd. In Salar de Llamara zijn ze combineerd met mooie gipskristallen.

Jacob Otten

 

Het bericht Moderne stromatolieten verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Orbiculiet uit Chili https://gea-drenthe.nl/orbiculiet-chili.html Tue, 26 Dec 2017 11:31:39 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4170 Orbiculiet uit Chili Kogelgranieten en kogeldiorieten, ook wel orbiculieten genoemd zijn zeldzame maar bijzonder mooie gesteenten. In Europa kennen we vooral orbiculieten uit Finland meestal in […]

Het bericht Orbiculiet uit Chili verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Orbiculiet uit Chili

Kogelgranieten en kogeldiorieten, ook wel orbiculieten genoemd zijn zeldzame maar bijzonder mooie gesteenten. In Europa kennen we vooral orbiculieten uit Finland meestal in kleine voorkomens.

Nederland

Als zwerfstenen zijn ze in Nederland uitermate zeldzaam, er zijn mij maar twee vondsten bekend: één vondst bij Eext die al vele jaren in het museum Natura Docet Wonderrijck Twente in Denenkamp ligt, de andere vondst is een aantal jaren geleden door Gea Drenthe lid Harry Dekker gedaan, deze steen ligt in het kenniscentrum van het Hunebedcentrum in Borger.
Zie voor een persoonlijk verslag van Harry Dekker Kogelgraniet, een bijzondere vondst van in Drenthe en voor een beschrijving van deze vondst door Harry Huisman:  http://kijkeensomlaag.nl/index.php/component/content/article/37-publicaties/publicaties/80-de-kogelgraniet-van-nieuw-schoonebeek

Kogeldioriet van Eext

Kogeldioriet van Eext in het museum Natura Docet

Kogelgraniet van Nieuw-Schoonebeek

Kogelgraniet van Nieuw Schoonebeek in het Hunebedcentrum

Chili

In andere werelddelen komen echter ook orbiculieten voor. Tijdens een vakantie in Chili kamen we een voorkomen tegen op de kustlijn, 11 km ten noorden van Caldera.

Het voorkomen is nog geen 20m bij 20m, stamt uit de Jura en is ontstaan als een intrusiegang. Op de grens van de orbiculiet en het omliggende gesteente is een zone met metamorfe verschijnselen te zien.

Kogelgraniet van Chili

Een voorkomen van orbiculieten ten noorden van Caldera, Chili

Het gesteente heeft een lichtgekleurde porfirische grano-diorietmatrix. De kogels hebben gemiddelde diameter van 7 cm en zijn samengesteld uit een kwarts dioriet kern en een enkele donkere schaal met een overwegend radiale textuur samengesteld uit gelijke hoeveelheden van plagioklaas en amfibool vergezeld door kleinere hoeveelheden van clinopyroxeen, biotiet en magnetiet. De kern van de kogels is polykristallijn en is een lichter gekleurde, kwartsdioriet samengesteld uit plagioklaas, amfibool, kwarts, biotiet, kleine hoeveelheden K-veldspaat, clinopyroxeen.

Orbiculiet van Caldera, Chili

 

Orbiculiet van Caldera, Chili met contact metamorfose verschijnselen

De site is uitgeroepen tot beschermd gebied (“Santuario de la Naturaleza Granito Orbicular”).
(bron Wikipedia)

Jacob Otten

Het bericht Orbiculiet uit Chili verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Verslag Oertijdmarkt in Borger 2017 https://gea-drenthe.nl/verslag-oertijdmarkt-in-borger-2017.html Sat, 12 Aug 2017 15:18:29 +0000 https://gea-drenthe.nl/?p=4018 Oertijdmarkt in Borger 6 augustus 2017 Beste mensen, Op zondag 6 augustus hebben we weer onze kring vertegenwoordigd op de Oertijdmarkt in Borger. Het was een […]

Het bericht Verslag Oertijdmarkt in Borger 2017 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>
Oertijdmarkt in Borger 6 augustus 2017
Oertijdmarkt in Borger

Oertijdmarkt in Borger

Beste mensen,

Op zondag 6 augustus hebben we weer onze kring vertegenwoordigd op de Oertijdmarkt in Borger.

Het was een fantastische dag, het weer was geweldig, de stemming onder het personeel van het Hunebedcentrum was opperbest en alle standhouders hadden er veel zin in. Kortom, alle voortekenen waren goed.

Wij, Koos en ik, hadden in de weken voorafgaand aan de beurs al alle dozen verkoop gereed gemaakt. En wat hadden we een hoop mooie stenen en fossielen om dozen van te maken. Het was een feest om te zien. Twee kramen hebben we altijd en iedereen had zijn deel goed voorbereid.

Oertijdmarkt in Borger, Zwerfstenen en stenen zagenwerfstenen en stenen zagen

Oertijdmarkt in Borger, Zwerfstenen en stenen zagen

Jacob en Corry met informatiemateriaal, Peter en Nel Hofstee waren zoals altijd met hun zaag- en polijst gereedschap weer present.
Marinus en Hanneke hadden hun zandpresentatie nog verder geprofessionaliseerd.
Nieuwe activiteiten waren er ook: er kon een zandquiz gemaakt worden  en de kinderen mochten kristalfiguren maken van griotjes en cocktailprikkers. Beide activiteiten vielen erg in de smaak (letterlijk en figuurlijk!).

Oertijdmarkt in Borger, Zand

Oertijdmarkt in Borger, Zand

Resultaten

Om 3 uur ’s middags waren alle dozen en bakjes verkocht net als de prachtige grote stukken die los op de kraam lagen.
De opbrengst was de moeite waard, 526,70 euro. Het beste resultaat tot nu toe.

Ook hadden we een nieuwe manier gevonden om de activiteiten van de kring in beeld te brengen, d.m.v. een soort billboards die we langs de wand konden zetten of ophangen. Dat hebben we gebruikt om onze activiteiten toe te lichten en het werkte. Veel mensen hebben gekeken en het leuke was dat we weggeef stenen hadden die gevonden waren in groeves die op de billboards te zien waren.

Ook wij als bemanning van de kramen hebben erg veel plezier gehad, 2 jeugdleden hebben ook meegewerkt, Maaike Woltman en Daan Smits. Wat een kanjers, de hele dag hard gewerkt. Wat kunnen we als kring trots zijn op onze jonge aanwas, zij zijn de toekomst!

Koos en ik willen iedereen bedanken die ons voorzien heeft van mooie stenen en fossielen om dozen van te maken. De kwaliteit wordt steeds beter en we hopen in de toekomst op jullie kunnen blijven rekenen.

En wat weer is gelukt, 2 nieuwe leden erbij.

Jannette Tap

Het bericht Verslag Oertijdmarkt in Borger 2017 verscheen eerst op Gea Drenthe.

]]>