Een enorme noordelijke vuursteen!
Dit artikel is eerder verschenen op het Hunebednieuwscafe
Noordelijke vuursteenfossielen
In het noordelijk deel van Nederland is veel vuursteen te vinden en je kunt er prachtige fossielen in aantreffen. In 2023 publiceerde Mart Krook een boekje met een uitgebreid overzicht van vondsten uit de omgeving van Zuidwolde. In 2025 verscheen een tweede druk.
Vuursteenfossielen zijn in heel Noord-Nederland en Noord-Duitsland te vinden. Deze keer een artikel over de grootst bekende vuursteen uit Noord-Nederland.
Een enorme noordelijke vuursteen!
De vuurstenen die we in onze noordelijke provincies vinden, zijn voor het grootste deel afkomstig uit de Saale-IJstijd, zo’n 238.000 tot 126.000 jaar geleden. Het landijs rukte toen op vanuit Noord-Scandinavië naar het zuiden. Keileem, zwerfstenen, grind en zand werden meegevoerd en bleef na de ijstijd in het landschap van Noord-Duitsland tot Midden-Nederland achter.
De vuursteen die we er vinden, is afkomstig uit het zuidwestelijke deel van het Oostzeegebied, om precies te zijn: de kalksteenlagen van Zuid-Zweden, Denemarken en Noord-Duitsland.
Tijdens het transport van de stenen zal er tijdens het Saalien door botsing onderling nogal wat vuursteen verbrokkeld en versplinterd zijn. Vooral de lange weg naar Zuid-Drenthe, zo’n 600 km, heeft veel kapotgeslagen vuursteen opgeleverd. Overal in het veld valt dit te zien.
Er zijn maar weinig grote brokken vuursteen heel gebleven. In Noord-Nederland, maar in het bijzonder in Drenthe zijn dan ook overwegend kleine fragmenten te vinden, soms kleine knollen, maar vooral veel scherpe stukken van grotere stenen. Een in Zuidwolde in het keileem aangetroffen vuursteen van 26,5 kg is écht een uitzondering.
Wanneer we kijken naar de herkomstgebieden van de vuursteen, dan zien we dat er in Noord-Duitsland veel meer grote vuursteenknollen en -brokken te vinden zijn. De conclusie ligt dan voor de hand: hoe langer de afgelegde weg is, hoe meer brokken en stukken vuursteen er met het transport door verwering zijn afgezet.
Een enorm grote vuursteen
Een tijdje geleden sprak ik Bert Hummel, amateur-geoloog en lid va de LVGA Zwolle e.o. Hij had mijn boekje gelezen en vertelde dat hij een flinke vuursteen had, die nog veel zwaarder was dan het exemplaar uit Zuidwolde.
Het bleek dat Bert samen met een vriend deze vuursteen 28 jaar geleden had gevonden in een spoorsloot bij Witte Paarden. Dit is een buurtschap, noordelijk van Steenwijk in de kop van Overijssel. Toen al vonden ze de vondst bijzonder en besloten deze uit te graven en mee te nemen naar huis. Sindsdien heeft de vuursteen een plekje gekregen in de tuin van Bert.
In gesprek met hem was ik natuurlijk benieuwd naar gewicht en afmetingen. Na opmeten en het wegen met een personenweegschaal bleek de steen ± 80 kg te zijn, met het formaat van 50 x 45 x 20 cm. Inderdaad een kolos!
Het betreft een zwarte vuursteen, zoals je deze in Noord-Duitsland en Denemarken vlak bij het herkomstgebied veel ziet. Het staat wel vast dat deze steen niet in ijzerhoudende bodem terecht kwam. In dit geval was ijzerhoudend grondwater door infiltratie in de poriën van vuursteen getrokken en daar gaan oxideren. De steen was dan licht- of donkerbruin van kleur geweest, zoals de grote vuursteen uit Zuidwolde. Dit is ook de reden, dat veel in het noorden van Nederland bruin getint is.
Het idee deze vuursteen t.z.t. een plekje te geven bij het Hunebedcentrum, werd door Bert al vrij snel overgenomen, zodat besloten werd deze steen te schenken aan het Hunebedcentrum.
En 10 februari was het dan zover! De tijdens het Saalien bij Steenwijk terecht gekomen vuursteen, werd deze keer nu met een busje van het HBC naar het noordelijker gelegen Borger gebracht. De vuursteen zal daar blijven liggen om iedereen te laten zien dat zelfs een vuursteen van 80 kilo tijdens een transport van 800 kilometer met het landijs intact kan blijven!
Mart Krook